Lage hypotheekrente behouden bij scheiding: kan dat en hoe werkt dit?

Wat betekent ‘de hypotheekrente overnemen’ eigenlijk?

De term ‘de hypotheekrente overnemen" is niet één vastomlijnd begrip, maar wordt in de praktijk gebruikt voor verschillende situaties. Meestal is één van de volgende drie dingen aan de orde:

• Ontslag hoofdelijke aansprakelijkheid: de bank haalt de andere partner van de hypotheek af. Hij of zij is na de overname van de woning niet langer aansprakelijk voor het betalen van de hypotheek. Dit kan alleen met toestemming van de bank.
• De bestaande rente laten doorlopen: de hypotheek blijft (deels) bestaan met dezelfde rente (en rentevaste periode), maar komt op één naam. Vaak is dit de naam van de partner die de woning tijdens de scheiding overneemt.
• Verhuisregeling/meeneemregeling: je neemt (een deel van) de rentecondities mee naar een nieuwe woning/hypotheek. Meestal is dit bij dezelfde bank en onder voorwaarden.

Let op: onderling kunnen jullie veel afspreken, maar de bank moet daarmee instemmen, zonder dat akkoord houdt de afspraak geen stand.

​Overigens is het bij sommige banken ook mogelijk om de hypotheek te splitsen, zodat beide partners bijvoorbeeld ieder 50% van de hypotheek behouden. Of deze optie beschikbaar is, verschilt per bank, dus vraag dit altijd na bij jullie geldverstrekker.

​​Moeten jullie een lage hypotheekrente verdelen?

Een gunstige hypotheekrente of verhuisregeling is in beginsel een voorwaarde die voortvloeit uit de afspraken met de bank. Het is geen zelfstandig vermogensrecht dat bij een scheiding op grond van een wettelijke bepaling tussen jullie moet worden verdeeld. Dat één van jullie na de scheiding van de lage rente kan blijven profiteren, betekent daarom niet automatisch dat de ander recht heeft op de helft van dat voordeel.

Wanneer speelt rentecompensatie?

Rentecompensatie wordt vooral een onderwerp van discussie als:

• jullie volgens de oude hypotheekvoorwaarden een heel lage rente hebben (bijvoorbeeld rond 1–2%);
• de actuele hypotheekrente nu duidelijk hoger is (bijvoorbeeld 4%), en;
• één partner het voordeel van de lage hypotheekrente wel houdt, terwijl de ander het voordeel definitief kwijt is. De lagere hypotheekrente zal namelijk veel kunnen schelen in de maandelijkse hypotheeklasten van beide partners en de hypotheekrente zal gelden voor een zeer langere periode (van 10 tot 30 jaar).

Dan kan de vertrekkende partner zich afvragen: “Als mijn ex-partner dit voordeel houdt, is het dan eerlijk dat ik daar niets van terugzie?”

​Belangrijk om te weten: dat je deze vraag kunt stellen, betekent nog niet dat de rechter je gelijk geeft. In de recente rechtspraak worden verzoeken om rentecompensatie vaker af- dan toegewezen. Er zijn nog maar weinig uitspraken gedaan waarin een rechtbank een compensatie voor het behoud van de lagere hypotheekrente heeft vastgesteld. Vaker is de compensatie afgewezen, bijvoorbeeld omdat de verzoekende partner geen stukken van de bank had overgelegd waaruit bleek dat het rentecontract daadwerkelijk kon worden overgenomen of gesplitst. Zonder die onderbouwing kon de rechter niet vaststellen dat er sprake was van benadeling.

Dat rentecompensatie geen vanzelfsprekendheid is, maakt het des te belangrijker om goed te kijken naar de omstandigheden waarin het wél of juist niet kansrijk is.

Grondslagen voor rentecompensatie bij scheiding

De wet kent geen speciale regeling voor rentecompensatie bij scheiding. Daarom kijken rechters naar algemene regels in het civiel recht en gebruiken deze als grondslag voor rentecompensatie. Denk aan regels rondom redelijkheid en billijkheid of ongerechtvaardigde verrijking.

Redelijkheid en billijkheid (wat is in jullie situatie eerlijk?)

Redelijkheid en billijkheid kunnen een rol spelen als de uitkomst van de afspraken of verdeling voor één van de partners onredelijk uitpakt. Dit betekent niet dat ieder verschil in financieel voordeel moet worden gecompenseerd. De rechter kijkt naar de concrete omstandigheden van jullie situatie.

Hierbij gaat het dan bijvoorbeeld om vragen als:

• Was het logisch dat één van jullie in de woning blijft, bijvoorbeeld vanwege kinderen, werk of praktische haalbaarheid?
• Kan de ander in de praktijk nog wel een vergelijkbare woonoplossing krijgen?
• Is het rentevoordeel een toevallig extraatje, of leidt het tot een duidelijk en aantoonbaar onevenwicht tussen jullie?
• Is er in de totale financiële afwikkeling van de scheiding al op andere punten ‘gecorrigeerd’? Bijvoorbeeld via de overwaarde van de woning, een andere verdeling van spaargeld, of afspraken over lasten?
• ​Heeft de vertrekkende partner zelf afgezien van overname van de woning, of is de toedeling aan de ander het gevolg van een rechterlijke beslissing?

Ongerechtvaardigde verrijking (art. 6:212 BW)

Ongerechtvaardigde verrijking draait om de volgende vragen:

1. Is de ene partner er financieel op vooruit gegaan (verrijking)?
2. Is de andere partner er financieel op achteruit gegaan (verarming)?
3. Komt dat door dezelfde gebeurtenis (verband), bijvoorbeeld doordat de woning aan één wordt toebedeeld?
4. En: is dat voordeel in deze omstandigheden ‘ongerechtvaardigd’ ?

​Bij hypotheekrente is dit vaak het lastige punt: niet elk voordeel is automatisch ‘oneerlijk’. Soms is het vooral een gevolg van hoe bankvoorwaarden werken en van wat praktisch haalbaar is. De rechtspraak biedt overigens (in beperkte gevallen) wel steun voor een dergelijke vergoeding. Zo heeft het Gerechtshof Den Haag bijvoorbeeld geoordeeld dat wanneer één partner 100% van de gunstige rentevoorwaarden behoudt, dit leidt tot verrijking van die partner ten opzichte van een verarming van de andere partner, en dat een vergoeding op zijn plaats kan zijn voor zover dat redelijk is. Het hof stelde de compensatie in die zaak uiteindelijk vast op € 7.495,34. Een relatief beperkt bedrag dus.

De (beperkte positieve) rechtspraak laat zien dat rentecompensatie vooral kansrijk is als:

• het nadeel van de vertrekkende partner concreet, realistisch en deskundig is onderbouwd, en;
• duidelijk is dat de vertrekkende partner het voordeel niet meer kan benutten door de gekozen oplossing.

Hoe wordt het nadeel berekend?

Als rentecompensatie aan de orde is, moet het nadeel concreet en deskundig worden onderbouwd. Een simpele rekensom als ‘het verschil in maandlasten maal het aantal resterende maanden’ is niet voldoende. Uit de enkele uitspraken die hierover gedaan zijn, volgt dat rechters kritisch kijken naar de berekening en rekening houden met de volgende correcties:

• Belastingvoordeel (hypotheekrenteaftrek): wie meer hypotheekrente betaalt, kan ook meer aftrekken. Het netto nadeel is daardoor kleiner dan het bruto verschil in rente.
• Contante waarde: het rentevoordeel wordt niet in één keer genoten, maar gespreid over de resterende rentevaste periode. Een bedrag dat je pas over vijf jaar bespaart, is vandaag minder waard. De rechter kan het bedrag daarom naar beneden bijstellen.
• ​Redelijkheidscorrectie op de gehanteerde berekeningsmethode: als partijen van mening verschillen over de juiste uitgangspunten van de berekening (bijvoorbeeld het te hanteren rentepercentage), kan de rechter kiezen voor de laagst onderbouwde berekening en het uiteindelijke bedrag vervolgens, gelet op de omstandigheden van het geval, nog verder matigen naar wat hij redelijk acht.

Voorbeeld

Rosa en Job hebben samen een huis gekocht met een hypotheekrente van 1,26%. Inmiddels is de rente gestegen tot 4% . Ze gaan uit elkaar en Rosa wil graag het rentevoordeel behouden.

Situatie 1: Rosa blijft in de woning (en koopt Job uit)

Wat gebeurt er dan meestal?

1. Rosa vraagt de bank om ontslag hoofdelijke aansprakelijkheid: Job gaat van de hypotheek af.
2. De bank kijkt of Rosa de hypotheek alleen kan dragen (inkomen, lasten, woningwaarde, soms risico-opslag).

Kan de rente voor Rosa laag blijven?
Dat kan soms, maar het hangt af van de hypotheekopzet en de voorwaarden van de bank. Het kan ook zijn dat:

• een deel van de hypotheek tegen de oude rente blijft lopen; maar,
• een aanvullend deel (bijvoorbeeld voor de uitkoop) tegen een actuele rente moet.

En rentecompensatie voor Job?
Job kan dit ter sprake brengen als hij kan laten zien dat:

• Rosa het hele rentevoordeel houdt, én;
• Job daardoor aantoonbaar een financieel nadeel lijdt dat niet te onzeker is.

Dat Rosa financieel voordeel heeft van een lage rente, is dus op zichzelf niet voldoende. Ook moet duidelijk zijn dat Job daardoor daadwerkelijk financieel nadeel lijdt en dat er voldoende verband bestaat tussen zijn nadeel en Rosa’s voordeel.

Dit wordt pas echt bespreekbaar als Job ook concreet kan maken wat zijn eigen woonsituatie wordt (bijvoorbeeld: hij gaat kopen, met welk budget en welke reële rente), en als het verschil goed is doorgerekend.

Let op: spreek bij voorkeur pas iets definitiefs af over compensatie als ook duidelijk is wat de bank wel en niet toestaat. Neem bijvoorbeeld de afspraak op ‘onder voorbehoud dat Rosa de bestaande rente daadwerkelijk bij de bank kan voortzetten’.

Situatie 2: de woning wordt verkocht en Rosa koopt een nieuwe woning

Als Rosa en Job besluiten om de woning verkopen, ontstaat de vraag of Rosa de lage rente kan meenemen naar een nieuwe woning via een verhuisregeling/meeneemregeling.

Goed om te weten

• Dit verschilt per bank en per hypotheek. Vaak gelden termijnen en voorwaarden.
• Soms kan je maar een deel meenemen, of alleen binnen een bepaalde periode.

En Job dan?
Als Job rentecompensatie zou willen, loopt hij in deze situatie vaker tegen een praktisch punt aan: het is vaak lastiger om het nadeel al concreet te maken, omdat er meer onzekerheden zijn. Gaat Job bijvoorbeeld ook kopen, wanneer, hoeveel, tegen welke rente, en is hij zelf überhaupt vergelijkbaar ‘in aanmerking’ gekomen?.

​Conclusie

Of je bij een scheiding de bestaande lage hypotheekrente kunt behouden, wordt in de eerste plaats bepaald door de voorwaarden van de bank. Kan één van jullie de gunstige rente behouden, dan betekent dat niet automatisch dat de ander recht heeft op rentecompensatie. Daarvoor moet meer aan de hand zijn. Vooral van belang is of de vertrekkende partner daadwerkelijk financieel nadeel lijdt, of dat nadeel voldoende concreet kan worden vastgesteld en of het voordeel van de ander daarmee samenhangt.

Belangrijk om hierbij te vermelden: het aantal uitspraken waarin een rechter daadwerkelijk een rentecompensatie heeft toegewezen is zeer beperkt. Hier staat een veel groter aantal zaken tegenover waarin de vordering werd afgewezen omdat een wettelijke grondslag ontbrak, het nadeel onvoldoende concreet was onderbouwd of er nog te veel onzekere toekomstige omstandigheden speelden. Zo werd in meerdere zaken een vordering tot compensatie afgewezen omdat de gunstige rentevoorwaarden niet werden gezien als een verdelingsvatbaar vermogensrecht en/of omdat niet vaststond dat de verzoekende partij het voordeel ooit daadwerkelijk had kunnen verzilveren. In de praktijk is het dus onzeker of je na een scheiding überhaupt voor rentecompensatie in aanmerking komt: zelfs met een deugdelijke financiële onderbouwing is niet gegarandeerd dat de rechter een vergoeding toekent, en als dat wel gebeurt, wordt het bedrag vaak nog fors gecorrigeerd of gematigd.

Laat daarom eerst goed uitzoeken wat de bank toestaat en wat de financiële gevolgen voor jullie beiden zijn. Dat voorkomt dat je afspraken maakt op basis van een voordeel of nadeel dat achteraf anders blijkt uit te pakken.

Vragen

Heb je nog verdere vragen over het meenemen van de hypotheekrente bij een scheiding of wil je zeker weten dat de afspraken over de woning en hypotheek haalbaar zijn bij de bank én redelijk uitpakken voor jullie allebei? Neem dan gerust contact op met mij of mijn collega’s, we helpen je graag.

Dat kan ook op de Dag van de Scheiding, op 11 september as. Op deze dag kan je gratis en vrijblijvend een half uur in gesprek met een van onze echtscheidingsspecialisten, op kantoor of telefonisch. Je kunt een afspraak maken door te bellen naar 026 3 777 111.

​Veelgestelde vragen

1) Is de bank verplicht om mijn ex te ontslaan uit de hypotheek?

Nee. De bank moet beoordelen of jij de hypotheek alleen kunt dragen. Dat is een normale (en vaak best strenge) toets.

2) Kan ik de lage rente altijd behouden als ik in de woning blijf?

Niet altijd. Soms blijft de bestaande rente doorlopen, soms deels, en soms stelt de bank aanvullende voorwaarden. Dit is sterk afhankelijk van de leningdelen en de bankvoorwaarden.

3) Heb ik automatisch recht op rentecompensatie bij een scheiding?

Nee. Rentecompensatie is geen standaard onderdeel van een scheiding. Het wordt vooral relevant als er aantoonbaar een duidelijk onevenwicht ontstaat doordat één partner het hele rentevoordeel behoudt. Uit de bestaande uitspraken hierover blijkt dat rentecompensatie nog slechts zeer beperkt wordt toegewezen.