Niet alleen voor de ILT: de tachograaf als bewijs in arbeidsrechtelijke procedures

​Een tachograaf is een meetapparaat dat – meestal verplicht – is ingebouwd in vrachtwagens, bussen en andere (zware) bedrijfsvoertuigen. Het apparaat registreert automatisch diverse gegevens, waaronder de gereden snelheid, de afgelegde afstand en de rij- en rusttijden van de bestuurder. Deze gegevens worden opgeslagen op de persoonlijke bestuurderskaart én in het interne geheugen van de tachograaf. Voor vertrek dient de chauffeur zijn bestuurderskaart in het apparaat te plaatsen. Rijden met de kaart van een ander is verboden.

De tachograaf is ontwikkeld om te controleren of chauffeurs zich aan de rij- en rusttijden houden en speelt daarom een belangrijke rol bij toezicht door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Maar de geregistreerde gegevens reiken inmiddels verder dan de handhaving alleen. Ook in civiele procedures worden tachograafgegevens steeds vaker gebruikt als bewijsmiddel. Daarmee is de tachograaf uitgegroeid tot veel meer dan een controle-instrument voor onderweg.

Tachograafgegevens als bewijs in het arbeidsrecht

De Nederlandse basis voor het registeren van arbeidstijden is gelegen in de Arbeidstijdenwet. Op grond van deze wet zijn werkgevers verplicht de arbeids- en rusttijden van hun medewerkers deugdelijk te registeren en moeten zij die gegevens minimaal 52 weken bewaren. Deze registratie moet daarnaast objectief, betrouw en toegankelijk zijn.

Voor (vrachtwagen)chauffeurs loopt die registratie in de praktijk via de tachograaf. De verplichting om een tachograaf te gebruiken vloeit voort uit Europees recht. Verordening (EU) 561/2006 bepaalt welke voertuigen en ritten onder de rij- en rusttijdenregels vallen. Verordening (EU) 165/2014 stelt de technische eisen aan het apparaat en schrijft voor hoe die gegevens worden opgeslagen en uitgelezen.

De tachograaf vervult daarmee een dubbele functie: enerzijds is het een handhavingsinstrument voor toezichthouders zoals de ILT, anderzijds legt het exact vast wat een chauffeur op welk moment deed. Omdat Verordening (EU) 165/2014 manipulatie van de tachograaf uitdrukkelijk verbiedt, zijn de geregistreerde gegevens in principe betrouwbaar. Die betrouwbaarheid maakt de tachograaf ook in de rechtszaal waardevol. En die tweede functie, bewijs, wordt steeds belangrijker.

Tachograafgegevens als bewijs bij loonvorderingen

In procedures over achterstallig loon of overuren draait het vrijwel altijd om dezelfde vraag: hoeveel uren zijn er daadwerkelijk gewerkt? Werkgevers in de transportsector beschikken echter lang niet altijd over een aparte urenadministratie. In dat geval valt men doorgaans terug op wat er wél is, en dat zijn vaak de tachograafgegevens.

Dat is begrijpelijk. De tachograaf registreert namelijk objectief wanneer een chauffeur rijdt, wacht, laadt of lost. De rechter ziet deze gegevens daarom geregeld als een betrouwbaar uitgangspunt bij de beoordeling van gewerkte arbeidsuren.

Ondanks het voorgaande, ligt de bewijslast in dit soort gevallen in principe bij de werknemer. Het is namelijk aan hem om te stellen en zo nodig bewijzen dat hij meer uren heeft gewerkt dan uitbetaald. Die last verschuift echter in de praktijk wanneer de werkgever zijn administratie niet op orde heeft. Als de werkgever de claim van de werknemer hierdoor niet concreet kan weerleggen, dan gaat de rechter doorgaans (alsnog) uit van de uren die de werknemer stelt te hebben gewerkt. De tachograaf kán dan een uitkomst bieden, maar dit is niet zonder meer het geval.

Urenregistratie en tachograafgegevens: problemen in de praktijk

Dat de bewijslast zo kan verschuiven, maakt het voor werkgevers extra belangrijk om tachograafdata correct uit te lezen én te verwerken, ook binnen de kaders die de cao stelt. Toch gaat het daar regelmatig mis. Hierin zijn twee patronen te herkennen.

Allereerst zijn er werkgevers die de tachograafgegevens wel uitlezen, maar de data niet goed verwerken. Een voorbeeld daarvan is de werkgever die uren eenzijdig corrigeert, zonder daarvoor de cao-procedure te volgen. Zo oordeelde het hof Arnhem-Leeuwarden dat een werkgever die op basis van tachograafgegevens uren van de chauffeur schrapte of als pauze aanmerkte – zonder de gecorrigeerde urenstaten aan de chauffeur terug te geven – in strijd handelde met de cao. Het gevolg was dat de correcties buiten beschouwing moesten blijven en het loon moest worden berekend op basis van de door de chauffeur zelf ingevulde urenstaten. De tachograafgegevens, die de werkgever juist als bewijs had willen inzetten, verloren daarmee hun bewijsrechtelijke waarde

​Daarnaast riskeert de werkgever die de bestuurderskaarten niet tijdig uitleest dat data verloren gaat. In dat geval beschikt hij niet langer over het bewijs dat de claim van de werknemer had kunnen weerleggen.

Maar ook als de data wél goed is verwerkt, ontstaat regelmatig discussie over wat nu precies als arbeidstijd geldt. Niet alleen de rijtijd telt mee. Ook tijd waarin de chauffeur niet vrij over zijn tijd kan beschikken valt daaronder. Waar die grens precies ligt, is in de praktijk echter lang niet altijd duidelijk. Een chauffeur die wacht bij het laden of lossen verricht op grond van de rechtspraak doorgaans arbeid, een chauffeur die zijn rust neemt op een parkeerplaats in principe niet. Op papier lijkt dat verschil helder, maar in de praktijk levert het regelmatig discussie op. Zowel bij de ILT als bij de civiele rechter.

Van compliance naar arbeidsrechtelijk risico

Veel transportbedrijven richten hun processen primair in op het voorkomen van boetes van de ILT. Begrijpelijk, want overtredingen van rij- en rusttijden worden fors bestraft. Maar wie alleen naar de toezichthouder kijkt, mist het bredere plaatje.

De tachograaf speelt inmiddels een actieve rol als bewijsmiddel in arbeidsrechtelijke procedures, onder meer bij loonvorderingen, discussies over overuren en bij geschillen over arbeidstijd. Voor werkgevers die hun tachograafdata niet actief verwerken en bewaren, is het apparaat geen bescherming maar mogelijk juist een risico. Werkgevers die dat wél doen, hebben een sterk verweer in handen.

Heb je vragen over de arbeidsrechtelijke aspecten van je tachograafbeheer, of word je geconfronteerd met een loonvordering waarbij ritregistraties een rol spelen? Neem dan gerust contact met ons op.