Mr. E.I. KORYZNA
Ondernemingsrecht en ICTExitregeling in IT-contracten: voorkom discussies bij het einde van de samenwerking
Bij het sluiten van een IT-overeenkomst gaat de aandacht meestal uit naar de start van de samenwerking. Partijen onderhandelen over functionaliteiten, servicelevels, implementatie, aansprakelijkheid en de prijs. De exitregeling (regeling over de beëindiging van de overeenkomst) krijgt vaak slechts beperkte aandacht. Dat is opmerkelijk. Want als een klant overstapt naar een andere leverancier of de samenwerking eindigt, ontstaan namelijk vaak juridische discussies.
Direct adviesRegelmatig ontdekken partijen pas bij het einde van de samenwerking dat hun contract geen antwoord geeft op belangrijke vragen. Wie moet nog welke werkzaamheden verrichten? Wanneer eindigt de dienstverlening precies? Welke data moet de leverancier overdragen? Hoe zit het met intellectuele eigendom? En wie betaalt de kosten van de transitie? Een goede exitregeling zorgt ervoor dat partijen deze vragen beantwoorden voordat hun onderlinge verhouding onder druk komt te staan.
Waarom gaan exits zo vaak mis?
Een IT-overeenkomst eindigt niet op het moment dat de dienstverlening stopt. Juist daarna begint vaak de meest complexe fase van de samenwerking. Als partijen daarover niets afspreken, ontstaan discussies over medewerking, planning, verantwoordelijkheden en kosten.
Daar komt bij dat klanten tijdens een langdurige samenwerking vaak sterk afhankelijk worden van hun leverancier. Data, koppelingen, maatwerkconfiguraties, API’s en specialistische kennis bevinden zich veelal bij één partij. Dat maakt een overstap niet alleen technisch, maar ook juridisch ingewikkeld.
Vendor lock-in: een risico voor de samenwerking
Een belangrijk doel van een goede exitregeling is het voorkomen van onnodige vendor lock-in. Bij vendor lock-in kan een klant feitelijk niet meer overstappen zonder hoge kosten, vertraging of verlies van gegevens. Dat hoeft overigens niet altijd het gevolg te zijn van bewust beleid van de leverancier. Ook technisch maatwerk of een jarenlang organisch gegroeide IT-omgeving kunnen ertoe leiden dat overstappen complex wordt.
Voor de klant brengt vendor lock-in een afhankelijkheidsrisico met zich mee. Voor de leverancier kan diezelfde afhankelijkheid juist leiden tot langdurige discussies over de omvang van de medewerkingsplicht, de kosten van de transitie en de vraag welke gegevens, documentatie en kennis hij moet overdragen. Een goed uitgewerkte exitregeling biedt daarom beide partijen duidelijkheid.
Vertrouw niet uitsluitend op de wet
Partijen nemen vaak aan dat een leverancier op grond van de redelijkheid en billijkheid verplicht is om mee te werken aan een ordentelijke overgang. Die gedachte is begrijpelijk, maar biedt weinig zekerheid.
Onder omstandigheden kan uit de aanvullende werking van artikel 6:248 BW een medewerkingsplicht voortvloeien. Hoe ver die verplichting reikt, is afhankelijk van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval. Juist daarom is het verstandig om de wederzijdse verplichtingen contractueel vast te leggen, in plaats van deze achteraf aan de rechter over te laten.
Ook Europese regelgeving speelt hierbij een steeds grotere rol. De Europese Data Act bevat regels die het overstappen tussen aanbieders van dataverwerkingsdiensten moeten vergemakkelijken en onnodige overstapbelemmeringen moeten beperken. Daarnaast bevat de verordening regels over dataportabiliteit en interoperabiliteit tussen dit soort diensten. Dat betekent echter niet dat een goede exitregeling overbodig is. De Data Act geeft een juridisch kader, maar laat veel ruimte voor contractuele afspraken over de praktische uitvoering van de transitie.
Het is bovendien belangrijk te beseffen dat de Data Act niet voor alle IT-leveranciers geldt. De verplichtingen rondom overstapbaarheid en portabiliteit zijn primair gericht op aanbieders van dataverwerkingsdiensten in de zin van de verordening. Voor leveranciers die niet als dataverwerkingsdienst kwalificeren, biedt de Data Act geen rechtstreeks kader. In die gevallen blijft de exitregeling in de overeenkomst de enige grondslag voor afspraken over datatransport, overstapbaarheid en de omvang van de medewerkingsverplichting.
Welke afspraken mogen niet ontbreken in een exitregeling?
Een exitregeling begint bij duidelijke afspraken over de wijze waarop de overeenkomst eindigt. Daarbij is het goed om te beseffen dat 'beëindiging' geen zelfstandig juridisch begrip uit de wet is, maar een verzamelterm voor de verschillende manieren waarop een overeenkomst tot een einde kan komen. Dat kan bijvoorbeeld door opzegging tegen het einde van de looptijd, tussentijdse opzegging als partijen die contractueel hebben afgesproken, ontbinding wegens een toerekenbare tekortkoming of beëindiging met wederzijds goedvinden.
Ook faillissement, surseance van betaling of een WHOA-traject (een wettelijke regeling voor het herstructureren van schulden) kunnen aanleiding zijn om specifieke beëindigingsafspraken op te nemen. Leg daarbij vast welke opzegtermijnen gelden, welke verplichtingen na het einde van de overeenkomst blijven bestaan en welke gevolgen de gekozen wijze van beëindiging heeft voor de exitregeling. Zorg er bovendien voor dat de exitregeling expliciet bepaalt bij welke vormen van beëindiging zij van toepassing is. Voorkom dat discussie ontstaat over de vraag of exit-verplichtingen alleen gelden na opzegging of ook na ontbinding of beëindiging met wederzijds goedvinden.
Een actueel exitplan
Bij omvangrijke of langdurige IT-overeenkomsten kan het voor leveranciers verstandig om al bij het aangaan van de overeenkomst een afzonderlijk exitplan op te stellen. Daarmee leg je niet alleen vast welke verplichtingen partijen hebben, maar ook hoe partijen de transitie in de praktijk uitvoeren. Denk aan een planning, verantwoordelijkheden, contactpersonen, overdrachtsmomenten en de op te leveren documentatie. Door dit vooraf uit te werken, voorkom je dat tijdens de exit discussie ontstaat over de omvang van jouw medewerkingsplicht. Bij langdurige overeenkomsten is het verstandig om het exitplan periodiek te actualiseren, zodat het blijft aansluiten bij de feitelijke dienstverlening.
Werkzaamheden en bestandsvormen
Leg vervolgens vast wie welke werkzaamheden tijdens de exit uitvoert. Dat gaat veel verder dan alleen het beschikbaar stellen van data. Beschrijf zo concreet mogelijk wat jij als leverancier oplevert, in welk formaat, binnen welke termijn en aan wie. Leg daarbij ook vast welke bestandsformaten jij als leverancier ondersteunt. Zo voorkom je dat je achteraf verzoeken krijgt om export in een formaat dat je technisch niet kunt aanbieden of dat omvangrijke aanvullende werkzaamheden vraagt.
Openstaande facturen en opschorting
Voor leveranciers is het verstandig expliciet af te spreken in hoeverre zij exit-werkzaamheden mogen opschorten zolang de klant openstaande facturen niet heeft betaald. Je wilt immers voorkomen dat je na beëindiging van de overeenkomst nog maandenlang kosteloos ondersteuning moet verlenen. Zonder duidelijke regeling kan discussie ontstaan of de leverancier gehouden is eerst data over te dragen of juist betaling mag verlangen voordat hij aanvullende werkzaamheden verricht. Denk daarbij ook na over de verhouding tussen een eventueel opschortingsrecht en de continuïteit van de dienstverlening. In sommige gevallen kan het wenselijk zijn om af te spreken welke minimale medewerking je ondanks een betalingsachterstand nog verleent en welke werkzaamheden je pas uitvoert nadat de klant heeft betaald.
Transitie en kennisoverdracht bij een exitregeling
Maak daarnaast afspraken over de ondersteuning tijdens de transitie. Moet de leverancier meewerken aan de overdracht naar een opvolgend leverancier? Ondersteunt de leverancier migratietesten? Is kennisoverdracht onderdeel van de overeenkomst? En is dit tegen een vaste prijs of op basis van een uurtarief? Door deze vragen vooraf te beantwoorden, voorkom je discussie wanneer de samenwerking al voorbij is.
Omschrijf die ondersteuning zo concreet mogelijk. Voorkom open normen zoals 'redelijke medewerking', maar leg vast welke werkzaamheden daaronder vallen, hoeveel uren daarvoor beschikbaar zijn en wanneer de verplichting eindigt.
Verlies daarbij de menselijke factor niet uit het oog. Een succesvolle exit is niet alleen een juridisch of technisch vraagstuk. Ook de beschikbaarheid van de juiste medewerkers speelt een belangrijke rol. Als de ontwikkelaar die het systeem heeft gebouwd inmiddels uit dienst is of documentatie ontbreekt, kan een contractuele verplichting tot kennisoverdracht lastig uitvoerbaar blijken. Goede documentatie en kennisborging zijn daarom minstens zo belangrijk als goede contractbepalingen.
Afronding en acceptatie
Partijen vergeten regelmatig af te spreken wanneer de exit daadwerkelijk als afgerond geldt. Zonder duidelijke afspraken kan discussie ontstaan over de vraag of de leverancier nog aanvullende werkzaamheden moet verrichten of dat de overdracht volledig is geweest.
Leg daarom vast wanneer de klant de opgeleverde data, documentatie en overige deliverables moet controleren en binnen welke termijn de klant eventuele tekortkomingen moet melden. Neem daarbij een duidelijke klacht- of acceptatietermijn op en spreek bijvoorbeeld af dat partijen de overdracht als geaccepteerd beschouwen als de klant niet tijdig reageert. Daarmee voorkom je dat de klant maanden na de overdracht alsnog aanvullende werkzaamheden verlangt of dat discussie ontstaat over de vraag of jij alle exit-werkzaamheden hebt uitgevoerd.
Aansprakelijkheid en toegang bij een exitregeling
Ook de aansprakelijkheid tijdens de exit verdient aandacht. Juist tijdens een migratie is het risico op dataverlies, verstoringen of fouten bij de overdracht groter. Leg daarom vast of de bestaande aansprakelijkheidsbeperkingen ook gelden voor exit-werkzaamheden en wie verantwoordelijk is voor eventuele schade tijdens de transitie. Daarmee voorkom je dat hierover pas discussie ontstaat op het moment dat zich daadwerkelijk een incident voordoet.
Ook de toegang tot systemen verdient aandacht. Leg vast wie wanneer gebruikersaccounts deactiveert en wanneer toegangsrechten vervallen. Overweeg daarbij of een tijdelijke uitloopregeling nodig is zodat je klant zijn bedrijfsprocessen zonder onderbreking kan voortzetten, maar voorkom vooral dat toegangsrechten langer actief blijven dan noodzakelijk. Daarmee beperk je zowel beveiligingsrisico's als onduidelijkheid over de vraag vanaf welk moment jouw verantwoordelijkheid voor de beschikbaarheid van de systemen eindigt.
Dataportabiliteit vraagt om meer dan een exportbestand
In veel discussies wordt dataportabiliteit uitsluitend gekoppeld aan de AVG. Dat is te beperkt. Het recht op dataportabiliteit uit artikel 20 AVG geldt alleen voor persoonsgegevens en bovendien slechts onder specifieke voorwaarden. Voor het overgrote deel van de bedrijfsdata biedt de AVG daarom geen oplossing. Wanneer persoonsgegevens worden verwerkt, is naast de IT-overeenkomst vaak ook een verwerkersovereenkomst van toepassing. Zorg ervoor dat beide documenten op elkaar aansluiten. Het komt in de praktijk voor dat de IT-overeenkomst uitgaat van overdracht van data, terwijl de verwerkersovereenkomst juist verwijdering van persoonsgegevens voorschrijft. Dat leidt bij beëindiging onnodig tot discussie.
In commerciële IT-overeenkomsten draait dataportabiliteit vooral om contractuele afspraken. Leg niet alleen vast óf de leverancier gegevens teruglevert, maar ook in welk bestandsformaat en binnen welke termijn. Spreek daarnaast af hoe de leverancier metadata en onderlinge relaties behoudt, zodat de klant de gegevens daadwerkelijk kan gebruiken in een andere omgeving. Voor leveranciers is het daarnaast verstandig om vast te leggen welke ondersteuning onderdeel uitmaakt van de dataportabiliteit en welke werkzaamheden volgens de overeenkomst onder aanvullende dienstverlening vallen. Zo voorkom je dat een verzoek om dataoverdracht ongemerkt uitgroeit tot een volledige migratieverplichting.
Data verwijderen is iets anders dan data overdragen. Na de overdracht van gegevens moet ook duidelijk zijn wat er met de achterblijvende data gebeurt.
Spreek af wie wanneer gegevens verwijdert, hoe de leverancier omgaat met back-ups en archieven en welke wettelijke bewaarplichten eventueel blijven gelden. Als de leverancier persoonsgegevens verwerkt, moeten deze afspraken bovendien aansluiten bij de verplichtingen uit de AVG. In sommige situaties kan het wenselijk zijn om de verwijdering of vernietiging van gegevens aantoonbaar vast te leggen.
Intellectuele eigendom blijft vaak een discussiepunt
Bij het einde van een IT-overeenkomst ontstaat regelmatig discussie over intellectuele eigendomsrechten. Dat een klant voor software of maatwerk heeft betaald, betekent niet automatisch dat de leverancier ook de auteursrechten heeft overgedragen.
Leg daarom vast of er auteursrechten worden overgedragen, welke gebruiksrechten na beëindiging blijven bestaan en welke rechten bij de leverancier blijven berusten. Afhankelijk van de dienstverlening kan ook een broncode-escrowregeling bijdragen aan de continuïteit van de dienstverlening van je klant, zonder dat je zelf je broncode uit handen geeft.
Voorkom daarnaast dat de exitregeling indirect leidt tot een verplichting om broncode, ontwikkeltools of generieke softwarecomponenten over te dragen als dat niet de bedoeling is. Overweeg ook of de klant na beëindiging tijdelijk gebruiksrechten behoudt om de overgang naar een nieuwe leverancier mogelijk te maken. Leg daarbij vast hoe lang die rechten gelden en onder welke voorwaarden zij eindigen.
Vergeet de commerciële kant van exitregelingen niet
Veel conflicten gaan uiteindelijk niet over techniek, maar over geld.
Exit-werkzaamheden vallen lang niet altijd binnen de reguliere dienstverlening. Denk aan het exporteren van data, begeleiden van migraties, beantwoorden van technische vragen of ondersteunen van een opvolgend leverancier. Maak daarom vooraf afspraken over de vergoeding voor deze werkzaamheden.
Vanuit jouw belang als leverancier is een uurtarief zonder plafond doorgaans de veiligste keuze: iedere gewerkte uur wordt vergoed, zodat je niet het risico draagt dat de werkzaamheden meer tijd kosten dan vooraf ingeschat. Werk je toch met een vaste exitvergoeding of met een in de prijs begrepen aantal uren, zorg er dan voor dat expliciet is vastgelegd dat werkzaamheden boven dat aantal uren afzonderlijk en tegen het overeengekomen uurtarief in rekening worden gebracht. Zonder die bepaling verschuift het risico van een onderschatting van de werkzaamheden alsnog naar jou, ook al lijkt een ‘maximumaantal uren’ op het eerste gezicht een beperking van je verplichtingen. Zo voorkom je discussie over de omvang van je werkzaamheden zodra de samenwerking onder druk staat.
Daarnaast verdient ook de communicatie aandacht. Een zorgvuldig uitgevoerde exit voorkomt niet alleen juridische geschillen, maar draagt ook bij aan een professionele afronding van de samenwerking. Duidelijke documentatie, een gezamenlijk overdrachtsmoment en heldere communicatie richting eindgebruikers kunnen veel onnodige discussie voorkomen.
Tot slot is het verstandig om een exitregeling niet te zien als een eenmalige afspraak. Bij langdurige IT-overeenkomsten verandert de dienstverlening vaak ingrijpend. Nieuwe functionaliteiten worden toegevoegd, koppelingen uitgebreid en systemen aangepast. Een exitregeling die bij aanvang van de overeenkomst passend was, sluit enkele jaren later niet altijd meer aan op de praktijk. Het verdient daarom aanbeveling om de exit-afspraken periodiek tegen het licht te houden.
Een goede exitregeling begint aan de voorkant
Een goed geformuleerde exitregeling is belangrijk. Maar minstens zo belangrijk is de vraag of zij in de praktijk uitvoerbaar is. Kan de leverancier de afgesproken data daadwerkelijk exporteren? Is de documentatie beschikbaar? Zijn de benodigde medewerkers nog betrokken? En zijn de afgesproken termijnen realistisch? Een contract dat op papier klopt, biedt weinig zekerheid als de uitvoering daarvan niet haalbaar is. Een goede exitregeling beschrijft daarom niet alleen welke verplichtingen partijen hebben, maar ook hoe partijen de overgang in de praktijk uitvoeren. Zo voorkom je als leverancier achteraf discussie over de reikwijdte van je medewerkingsplicht tijdens de exit.
Een goede exitregeling voorkomt niet ieder geschil, maar verkleint de kans daarop aanzienlijk. Door vooraf afspraken te maken over beëindiging, transitie, dataportabiliteit, intellectuele eigendom, kosten en verantwoordelijkheden voorkom je dat de exit uitmondt in een juridisch geschil. Uiteindelijk bewijst een goed IT-contract zijn waarde niet alleen tijdens de samenwerking, maar juist ook op het moment dat die samenwerking eindigt. Dan blijkt of partijen hun risico's daadwerkelijk goed hebben geregeld.
Twijfel je of jouw IT-overeenkomst voldoende aandacht besteedt aan de exitregeling? Of wil je een bestaande exitregeling laten beoordelen? Neem gerust contact met mij op. Ik denk graag met je mee.
Categorieën
Deel dit artikel
Direct advies
Neem contact op met Mr. E.I. KORYZNA
Lees meer goede ideeën
Blog
Verwerkersovereenkomst opstellen of ondertekenen? Voorkom als IT-leverancier deze contractuele valkuilen
De commerciële onderhandelingen zijn afgerond. Over prijs, functionaliteiten en implementatie zijn jullie het eens. Dan stuurt de klant nog…
Lees verder
Blog
Onderaannemer inschakelen in de IT: wie draagt het risico?
Voor veel IT-dienstverleners is het inschakelen van een onderaannemer heel normaal. Je haalt specialistische kennis in huis, vergroot je…
Lees verder
Blog
NDA (geheimhoudingsverklaring): wanneer en hoe gebruik jij als ICT-leverancier een NDA?
“We kunnen de software alvast demonstreren.” “Ik stuur je de technische documentatie.” “We delen onze roadmap, zodat je een goed…
Lees verder
Blog
Aansprakelijkheid in IT-contracten: hoe houd je de risico’s én de klant binnen boord?
Vrijwel iedere onderhandeling over een IT-overeenkomst eindigt bij hetzelfde onderwerp: aansprakelijkheid. Op het moment dat partijen het…
Lees verder