Wat is mijn onderneming waard bij scheiding, en wie bepaalt dat?

De waardering van de onderneming hangt af van meerdere factoren, waaronder de rechtsvorm, de afspraken in de huwelijkse voorwaarden, het moment waarop je bent getrouwd en de manier waarop de onderneming wordt gewaardeerd. De waardering van de onderneming is voor jou als ondernemer van groot belang, aangezien de waarde van de onderneming mede bepaalt welk bedrag je aan je ex-echtgenoot moet betalen.

Wanneer moet de waarde van de onderneming worden vastgesteld?

Niet in alle scheidingssituaties zal de waarde van de onderneming moeten worden vastgesteld. Dat hangt bijvoorbeeld af van de gemeenschap van goederen of van de afspraken in je huwelijkse voorwaarden.

Gemeenschap van goederen

Als je bent getrouwd in gemeenschap van goederen worden de bezittingen en schulden die tot de gemeenschap behoren in beginsel bij helfte verdeeld.

Voor huwelijken die vóór 1 januari 2018 zijn gesloten zonder huwelijkse voorwaarden, geldt de algehele gemeenschap van goederen. Alle goederen en schulden van voor en na de huwelijksdatum vallen dan in principe in de gemeenschap van goederen en moeten worden verdeeld bij scheiding.

Bij huwelijken vanaf 1 januari 2018 geldt de beperkte gemeenschap van goederen, waarbij goederen en schulden die zijn verkregen vanaf het huwelijk in de gemeenschap vallen. Als de onderneming tijdens het huwelijk is opgericht, dan zal de onderneming dus in principe in de gemeenschap van goederen vallen.

Als de onderneming in de gemeenschap van goederen valt, dan moet de onderneming worden verdeeld bij echtscheiding en moet de waarde van de onderneming worden bepaald.

Huwelijkse voorwaarden

Ook de huwelijkse voorwaarden bepalen of je (de waarde van) de onderneming moet delen bij scheiding. In de huwelijkse voorwaarden kan je afspreken of er wel of geen gemeenschap van goederen bestaat. Zo kan je bijvoorbeeld juist de onderneming uitsluiten van de gemeenschap van goederen. Dan hoeft in principe de onderneming niet te worden verdeeld.

Maar let op: Ook als je in de huwelijkse voorwaarden iedere gemeenschap van goederen hebt uitgesloten, kan het zijn dat je alsnog over de waarde van de onderneming moet afrekenen met je ex-partner. Dit is het geval als er een periodiek verrekenbeding is afgesproken en jullie het periodiek verrekenbeding nooit hebben uitgevoerd. De waarde van de onderneming moet ook verrekend worden als er een finaal verrekenbeding in de huwelijkse voorwaarden is opgenomen en de onderneming daar niet van is uitgesloten. Daarover lees je meer in de blog ‘Verrekenbeding: waarom huwelijkse voorwaarden je onderneming bij scheiding toch niet altijd beschermen’.

De rechtsvorm van de onderneming

Ook de rechtsvorm van de onderneming is relevant als de onderneming in een gemeenschap van goederen valt of volgens de huwelijkse voorwaarden moet worden verrekend.

Eenmanszaak of VOF

Een eenmanszaak of VOF is juridisch geen eigen rechtspersoon en geen afzonderlijk goed dat als geheel kan worden verdeeld. Het ondernemingsvermogen bestaat uit afzonderlijke bezittingen en schulden. Denk aan machines, voorraden, liquide middelen, bedrijfspanden en goodwill en schulden.

Bij een scheiding wordt daarom niet de eenmanszaak zelf verdeeld. Er wordt gekeken naar de waarde van de activa en passiva die tot de onderneming behoren.

Besloten vennootschap

In tegenstelling tot eenmanszaak is een bv wel een eigen rechtspersoon (met eigen rechten en plichten). Als jij aandeelhouder bent in de bv dan moeten de aandelen bij de scheiding worden verdeeld of verrekend met jouw ex-partner. De waarde van jouw aandelen moet dan worden bepaald.

Hoe wordt de waarde van de onderneming berekend?

Er is niet één vaste manier hoe de (aandelen in de) onderneming worden gewaardeerd. In mijn praktijk zie ik regelmatig dat er discussie ontstaat over welke waarderingsmethode moet worden gebruikt. De waardering van (aandelen in een) onderneming bij een scheidingssituatie is namelijk niet hetzelfde als de waardering van (de aandelen van je) onderneming bij een fusie of overname.

Bij een fusie of overname is het de bedoeling dat je de (volledige) aandelen of onderneming verkoopt en dat je een zo hoog mogelijke prijs ontvangt. Bij een scheiding is dat anders. Je zal de onderneming niet verkopen, maar waarschijnlijk wil je de onderneming na de scheiding juist voortzetten. Je moet echter de helft van de waarde van de onderneming met je ex-partner verdelen of verrekenen. Bij de waardering van de (aandelen in je) onderneming bij een scheidingssituatie mag de waardering van de aandelen er niet toe leiden dat de ondernemende echtgenoot de onderneming niet langer kan voortzetten door de uitbetaling van de waarde van de onderneming aan de andere echtgenoot. Daarnaast kan een mogelijkheid zijn om de vordering in delen uit te betalen aan de andere echtgenoot.

Bij de waardering van (de aandelen in) jouw onderneming zijn er zijn verschillende waarderingsmethoden mogelijk. De keuze voor de waarderingsmethode is van groot belang en kan aanzienlijk schelen in het bedrag dat jij aan je ex-partner moet betalen. Welke waarderingsmethode geschikt is hangt van verschillende factoren af zoals:

• de financiële resultaten uit het verleden;
• de verwachte omzet en winst;
• de schulden en verplichtingen;
• de bezittingen van de onderneming;
• de afhankelijkheid van de onderneming van de ondernemer;
• het klantenbestand en de contracten;
• de branche en marktontwikkelingen;
• de aanwezigheid van stille reserves;
• de eventuele goodwill;
• de fiscale gevolgen van de overdracht of toedeling.

Waarderingsmethoden

Welke waarderingsmethode geschikt is, hangt af van het soort onderneming en is maatwerk. Voor jou als ondernemer is het belang dat je hierbij wordt geadviseerd door een specialist. Veel gehanteerde waarderingsmethoden zijn bijvoorbeeld:

​1. Discounted Cash Flow (DCF)

De DCF methode kijkt de toekomstige geldstromen die het bedrijf naar verwachting zal kunnen maken. Die toekomstige inkomsten worden teruggerekend naar de huidige waarde, rekening houdend met risico's en de tijdswaarde van geld. De DCF-methode wordt veel toegepast bij fusies en overnames, maar maakt aannames over de toekomst. Of die aannames uitkomen is uiteraard onzeker.

2. Rentabiliteitswaarde

Hierbij wordt de gemiddelde winst van het bedrijf (vaak over de afgelopen drie tot vijf jaar) vermenigvuldigd met een getal dat de risico's en het rendement weerspiegelt.

3. Intrinsieke waarde (vermogenswaarde)

De intrinsieke waarde is de boekwaarde van het bedrijf: bezittingen minus schulden, eventueel gecorrigeerd naar werkelijke waarden. Deze methode kijkt niet naar de winstgevendheid en de toekomstverwachtingen van de onderneming.

Een waarderingsdeskundige brengt advies uit

Samen met je ex-partner kies je welke waarderingsmethode moet worden toegepast. Als je daar niet samen uitkomt, zal je in de echtscheidingsprocedure bij de rechtbank beargumenteren welke methode jij wil toepassen. Aangezien bedrijfswaardering gespecialiseerd werk is, zal de rechter vaak een waarderingsdeskundige aanwijzen. De rechtbank geeft de waarderingsdeskundige de opdracht om de (aandelen in de) onderneming te waarderen via een bepaalde waarderingsmethode of een combinatie van waarderingsmethoden. De waarderingsdeskundige stelt een rapport op waaruit de waarde van de onderneming blijkt.

Het is belangrijk om vooraf een duidelijke opdracht aan de deskundige te geven. Als de opdracht te beperkt is, kunnen belangrijke onderwerpen buiten beeld blijven. Denk aan persoonlijke of zakelijke goodwill, een rekening-courantschuld, een fiscale claim of een bovenmatig salaris.

Conclusie:

Het is complex om de waarde van jouw onderneming te bepalen in een scheidingssituatie. Welke waarderingsmethode geschikt is en welke waardering redelijk is, hangt van alle feiten en omstandigheden van de situatie af. Als ondernemer is het daarom belangrijk om je goed te laten adviseren over alle aspecten rondom de bedrijfswaardering. Heb je een vraag of hulp nodig? Neem dan gerust contact met ons op.

​Dat kan ook op de Dag van de Scheiding, op 11 september as. Op deze dag kan je gratis en vrijblijvend een half uur in gesprek met een van onze echtscheidingsspecialisten, op kantoor of telefonisch. Je kunt een afspraak maken door te bellen naar 026 3 777 111.