Verrekenbeding: waarom huwelijkse voorwaarden je onderneming bij scheiding toch niet altijd beschermen

Ik sta regelmatig cliënten bij die onterecht denken dat ze hun onderneming(svermogen) volledig hebben beschermd met hun huwelijkse voorwaarden. Zij gaan er dan van uit dat zij hun ondernemings(vermogen) niet met hun echtgenoot hoeven te delen, omdat ze niet in gemeenschap van goederen zijn getrouwd. Dit is echter een misvatting. Veel huwelijkse voorwaarden bevatten namelijk een zogenoemd ‘verrekenbeding’. Bij het einde van het huwelijk moet de ondernemende echtgenoot hierdoor vaak alsnog een bedrag betalen aan de ex-echtgenoot vanwege de onderneming.

Huwelijkse voorwaarden en het verrekenbeding

In hun huwelijkse voorwaarden kunnen echtgenoten afspraken maken die afwijken van de wettelijke gemeenschap van goederen. Bijvoorbeeld door af te spreken dat zij iedere gemeenschap van goederen uitsluiten. Bij een echtscheiding blijven de aandelen in een onderneming dan het eigendom van de ondernemer. Toch komt het regelmatig voor dat de ondernemer bij een echtscheiding alsnog een deel of de helft van de waarde van de aandelen moet vergoeden aan de echtgenoot. Dit komt dan doordat er in de huwelijkse voorwaarden een verrekenbeding is opgenomen. Er zijn twee soorten verrekenbedingen:

Finaal verrekenbeding

Als er een finaal verrekenbeding is opgenomen in de huwelijkse voorwaarden, dan bepaalt deze regeling van welke goederen (en/of schulden) de echtgenoten bij het einde van het huwelijk de waarde moeten verrekenen. In je huwelijkse voorwaarden kan je concreet bepalen van welke goederen en/of schulden jullie de waarde willen delen bij scheiding. Het komt veel voor dat het finaal verrekenbeding bepaalt dat de echtgenoten bij scheiding moeten afrekenen ‘alsof zij in de gemeenschap van goederen zijn gehuwd’.

Door deze bepaling zijn de echtgenoten dan niet allebei eigenaar geworden van de goederen, zoals bij de gemeenschap van goederen. Beide echtgenoten krijgen dan in principe wel het recht op 50% van de totale waarde van de te verrekenen goederen. Als (de aandelen in) de onderneming onder het finaal verrekenbeding valt, blijft de ondernemende echtgenoot dus 100% eigenaar van de (aandelen van de) onderneming. Wel ontstaat dan de verplichting om de waarde van de aandelen te verrekenen. Dat kan een aanzienlijke impact hebben op de onderneming en de ondernemende echtgenoot.

Periodiek verrekenbeding: jaarlijk overgespaard inkomen delen

Een periodiek verrekenbeding houdt in dat echtgenoten jaarlijks hun overgespaard inkomen met elkaar moeten delen. Het overgespaarde inkomen is het inkomen dat de echtgenoten in dat jaar overhouden na betaling van de kosten van de huishouding. Welk type (overgespaard) inkomen de echtgenoten moeten verdelen, hangt af van de tekst van de huwelijkse voorwaarden. Afhankelijk van de tekst van de huwelijkse voorwaarden kunnen de volgende type (overgespaard) inkomen relevant zijn:

• inkomen uit arbeid, zoals loon;
• winsten uit onderneming, zoals de winst van een eenmanszaak of VOF;
• dividenduitkeringen uit een bv;
• opgepotte (niet uitgekeerde) winsten in een bv, als de ondernemer zelf kan bepalen of hij de winst aan zichzelf uitkeert;
• overige inkomensposten zoals huur- of rente-inkomsten.

Voorbeeldcasus

Sanne en Lisa zijn getrouwd onder huwelijkse voorwaarden, waarbij zij iedere gemeenschap van goederen hebben uitgesloten. Wel hebben zij een periodiek verrekenbeding afgesproken. Sanne is DGA van haar bv en Lisa werkt in loondienst. Aan het eind van het jaar houdt Sanne € 8.000,- over van haar inkomen na betaling van de kosten van de huishouding. Lisa houdt € 2.000,- van haar inkomen over. Volgens het periodieke verrekenbeding moet Sanne dat jaar € 3.000,- aan Lisa betalen, zodat Sanne en Lisa allebei evenveel kunnen sparen. Sanne en Lisa hebben deze afspraak jaarlijks niet uitgevoerd.

Wat als je een periodiek verrekenbeding niet uitvoert?

Verrekening van de waarde (van de aandelen in) je onderneming

Als echtgenoten het periodiek verrekenbeding niet jaarlijks hebben uitgevoerd, dan kan dat bij de echtscheiding vervelende consequenties hebben voor de ondernemer. De wet gaat er dan namelijk vanuit dat het vermogen van de echtgenoten allemaal is ontstaan uit het niet verrekende overgespaarde inkomen. Hierdoor zal het volledige vermogen alsnog moeten worden verrekend. Dat betekent simpel gezegd dat allebei de echtgenoten recht hebben op 50% van de waarde van alle goederen. Het is wel mogelijk om tegenbewijs aan te leveren tegen het vermoeden dat alle goederen zijn ontstaan uit niet verrekend overgespaard inkomen. Bijvoorbeeld bewijs dat een bepaald goed (deels) is betaald uit een erfenis of schenking die van verrekening is uitgesloten.

Terug naar de voorbeeldcasus: voor Sanne betekent dit dat de wet vermoedt dat haar aandelen zijn ontstaan uit te verrekenen inkomen. Zonder tegenbewijs moet Sanne de waarde van de aandelen met Lisa delen. De aandelen van Sanne in haar bv moeten dus worden gewaardeerd. Dit is voor Sanne een vervelende verrassing. Sanne dacht juist dat zij met de huwelijkse voorwaarden haar ondernemingsvermogen had beschermd.

Verrekening van opgepotte winsten in de onderneming

Als de opgepotte winsten door de huwelijkse voorwaarden worden aangemerkt als te verrekenen inkomen, zal de ondernemende echtgenoot ook de in de onderneming gespaarde winsten moeten verrekenen. In de praktijk is het vaak lastig om te bepalen welk bedrag er dan precies verrekend moet worden.

Terug naar de voorbeeldcasus: Sanne verdient salaris uit haar bv. Dit inkomen behoort tot het te verrekenen inkomen. Stel dat Sanne kan aantonen dat zij geen overgespaard salaris heeft geïnvesteerd in haar onderneming (let wel op: in de praktijk is dit moeilijk om aan te tonen). Ook dan kan het zijn dat Sanne een bedrag aan Lisa moet betalen uit haar onderneming. Als volgens de huwelijkse voorwaarden de opgepotte ( niet uitgekeerde) winsten tot het te verrekenen inkomen behoren, kan Lisa stellen dat Sanne bewust zichzelf te weinig loon of dividend heeft uitgekeerd. Lisa kan dan aanspraak maken op verrekening van de opgepotte winst. Er zal dan moeten worden bepaald of er sprake is van opgepotte winsten en welk deel daarvan voor verrekening in aanmerking komt.

Hoe bepaal je de waarde van de onderneming bij scheiden?

Als je de waarde van de aandelen in een onderneming (deels) moet verrekenen, is het belangrijk dat de aandelen op de juiste wijze worden gewaardeerd. Hiervoor bestaan verschillende waarderingsmethoden. Welke waarderingsmethode het meest geschikt is, hangt onder meer af van:

• de grootte en complexiteit van een onderneming;
• de branche waarin de onderneming actief is;
• de rechtspersoon van de onderneming;
• of er sprake is van (overdraagbare) goodwill;
• de toekomstverwachtingen.

De keuze voor een waarderingsmethode kan een groot verschil uitmaken voor de waardering van de onderneming. Deze keuze is maatwerk, daarom is het van cruciaal belang om je bij een scheiding te laten adviseren door specialisten, waaronder een waarderingsdeskundige en een gespecialiseerde advocaat. Je advocaat moet namelijk bij de rechtbank beargumenteren welke waarderingsmethode wenselijk is. Hiervoor is kennis van de verschillende waarderingsmethode noodzakelijk.

Waar moet je bij een waardering in een echtscheidingssituatie specifiek op letten?

Anders dan bij een commerciële overname van aandelen (zoals in de M&A praktijk), moet bij een waardering van de onderneming in een echtscheidingssituatie ook rekening gehouden worden met de continuïteit van de onderneming na de echtscheiding. Vaak zal de ondernemer geld moeten lenen van de onderneming zelf, of zal de onderneming een externe lening moeten aangaan om de verrekenwaarde te kunnen financieren. Een dergelijk bedrag heeft de ondernemende echtgenoot namelijk vaak niet zomaar op de bankrekening staan. In een echtscheidingssituatie is het uitgangspunt dat de verrekening niet mag leiden tot liquiditeitsproblemen. Anders dreigt het voortbestaan van de onderneming in gevaar te komen. Dit is onwenselijk. Ook na de verrekening van de waarde van de aandelen moet de ondernemer zijn bedrijf kunnen voortzetten.

Als de ondernemende echtgenoot ook verplicht is om alimentatie te betalen, wordt de alimentatie berekend op basis van het inkomen dat de ondernemer geacht wordt te kunnen verdienen uit de onderneming. Zie hiervoor ook mijn eerdere blog ‘Echtscheiding en ondernemer: waar moet je als DGA op letten bij de alimentatieberekening?’

Bij de waardering van de onderneming moet een dubbeltelling van liquiditeiten worden voorkomen. Bij de berekening van de alimentatie wordt rekening gehouden met het bedrag dat de ondernemende echtgenoot zichzelf kan uitkeren aan dividend op basis van de liquiditeiten van de bv tijdens het huwelijk. Als deze liquiditeiten ook volledig zijn meegerekend bij de waardering van de onderneming op grond van het verrekenbeding en deze liquiditeiten zijn aangewend om de verrekening te betalen, is er sprake van een onterechte dubbeltelling.

Conclusie

Ook als je getrouwd bent met huwelijkse voorwaarden is je ondernemingsvermogen bij een echtscheiding niet altijd beschermd. Als je huwelijkse voorwaarden een verrekenbeding bevatten, kan het zijn dat je de waarde van je onderneming moet verreken. Ook kan het zijn dat je opgepotte winsten met hem of haar moet delen. Het bepalen van de waarde van de onderneming of de opgepotte winst in een echtscheiding is maatwerk. Als je vragen hebt, neem dan gerust contact met mij op.

​Stel je vragen op de Dag van de Scheiding

Vandaag, 12 september 2025, is het de Dag van de Scheiding. Loop je rond met vragen over je scheiding of over uit elkaar gaan? Dan kun je op deze dag gratis en vrijblijvend een half uur in gesprek met een van onze echtscheidingsspecialisten, op kantoor of telefonisch. Je kunt een afspraak maken door te bellen naar 026 3 777 111.