‘Wettelijke garantie’ bij de verkoop van een auto: wanneer is sprake van non-conformiteit?

Dit moet worden onderscheiden van een contractuele garantie die de verkoper kan verstrekken of een fabrieksgarantie die de fabrikant kan verstrekken. Een voorbeeld van een contractuele verkopersgarantie is de BOVAG-garantie die veel autohandelaren voor een meerprijs aanbieden bij de aankoop van een occasion.

In de praktijk merk ik dat zowel kopers als verkopers niet altijd begrijpen wat non-conformiteit precies inhoudt en welke rechten de koper daaraan kan ontlenen. De komende maanden zal ik in drie blogs de belangrijkste ins en outs delen. We trappen af met het eerste deel van het drieluik: Wat is non-conformiteit en wanneer is daar sprake van?

Wanneer is sprake van non-conformiteit?

​De hoofdregel staat in artikel 7:17 van het Burgerlijk Wetboek (BW): een afgeleverde zaak moet aan de overeenkomst beantwoorden. Is dat niet het geval, dan spreken we van non-conformiteit: het geleverde voertuig is dan niet conform hetgeen de koper daarvan op grond van de koopovereenkomst mocht verwachten. De kernvraag is dus: wat mocht de koper verwachten?

Daarbij telt niet alleen de letterlijke tekst van het koopcontract. Ook de aard van de verkochte auto en de mededelingen die je als verkoper hebt gedaan, wegen mee voor hetgeen de koper mag verwachten. Zo mag een koper van een occasion van tien jaar oud met 150.000 kilometer op de teller logischerwijs minder verwachten dan van een gloednieuwe auto. De aard van de verkochte auto brengt dat met zich mee. Het belangrijkste voorbeeld van een mededeling die vrijwel iedere verkoper doet en meeweegt in de beoordeling, is de inhoud van de verkoopadvertentie.

Een koper mag in ieder geval verwachten dat de auto de eigenschappen bezit die voor normaal gebruik nodig zijn en waarvan hij de aanwezigheid niet hoefde te betwijfelen. Bij de koop van een tweedehandsauto die bestemd is om aan het verkeer deel te nemen, wordt volgens vaste rechtspraak aangenomen dat deze niet aan de overeenkomst beantwoordt als het gebruik ervan een gevaar oplevert voor de verkeersveiligheid door een gebrek dat niet eenvoudig door de koper kan worden ontdekt en hersteld. Een duidelijke ondergrens die dus voor iedere auto geldt (ook voor gebruikte auto’s), is dat de koper met de auto veilig aan het verkeer moet kunnen deelnemen.

​Wanneer is de non-conformiteitsregeling van toepassing?

In de praktijk hoor ik twee hardnekkige misverstanden vaak terugkomen. Het eerste misverstand is dat men denkt dat een beroep op non-conformiteit niet mogelijk is omdat ‘er geen garantie is gegeven’. Soms koppelt de verkoper dat argument aan de omstandigheid dat de koper de mogelijkheid had om een garantie ‘bij te kopen’, maar dat niet heeft gedaan. Ook komt het voor dat in de koopovereenkomst een tekst is opgenomen zoals: “gekocht zoals gezien en bereden, zonder garantie” waar de verkoper dan op wijst. Het uitsluiten van de wettelijke conformiteitsregels is echter niet mogelijk als het om een consumentenkoop gaat.

Het tweede misverstand is dat de non-conformiteitsregeling alleen voor consument-kopers zou gelden en niet voor zakelijke kopers. Ook dat is onjuist. Standaard is de regeling ook in B2B-verhoudingen van toepassing. De verkoper kan de regeling bij zakelijke kopers (in tegenstelling tot consument-kopers) echter wél contractueel uitsluiten. Dat moet dan wel duidelijk worden opgenomen in de koopovereenkomst. Bewoordingen als “geen garantie” zijn te vaag omdat de koper dit kan uitleggen als “er is geen contractuele garantie verleend”.

Wel is het zo dat een particuliere koper meer bescherming geniet vanuit specifiek consumentenrecht. De belangrijkste troef is een bewijsvermoeden, waar ik hierna nog op terugkom.

Niet ieder gebrek leidt tot non-conformiteit

Een auto is een technisch product waarvan onderdelen slijten en uiteindelijk vervangen moeten worden. Ook moet de eigenaar onderhoud plegen. Zeker bij gebruikte auto's levert lang niet ieder defect non-conformiteit op.

Stel dat je een auto van tien jaar oud met een aanzienlijke kilometerstand verkoopt. Kort na aflevering raakt een onderdeel defect. Voor de juridische beoordeling is dan niet alleen relevant dát het onderdeel defect is. Een rechter zal beoordelen of de koper, gelet op onder meer de leeftijd, kilometerstand, koopprijs, onderhoudshistorie en staat van de auto, mocht verwachten dat dit onderdeel nog naar behoren zou functioneren. Daarbij is het van belang of een bepaald defect ertoe leidt dat de auto niet voor normaal gebruik geschikt is. Als bijvoorbeeld de stoelverwarming na aflevering kapot gaat, zal dat minder snel tot non-conformiteit leiden dan een motorisch defect.

Geen garantieperiode, wel een bewijsvermoeden

Daarnaast is het van belang om vast te stellen of het gebrek al aanwezig was toen de auto werd afgeleverd. De hoofdregel is namelijk dat een auto bij aflevering aan de overeenkomst moet beantwoorden. De verkoper is niet verantwoordelijk voor gebreken die na aflevering ontstaan.

Een hardnekkig misverstand is dan ook dat een koper gedurende een bepaalde tijd (bijvoorbeeld één jaar) een beroep op non-conformiteit kan doen. Het is aan de koper om te stellen en zo nodig te bewijzen dat het gebrek al aanwezig was bij aflevering. Als de motor het bijvoorbeeld een week na aflevering begeeft, zal de koper moeten aantonen (door dit bijvoorbeeld door een specialist te laten vaststellen) dat de motor al bij aflevering een gebrek bevatte. Daarbij geldt: hoe meer tijd er is verstreken tussen aflevering en het ontdekken van het gebrek, hoe lastiger het voor de koper is om te bewijzen dat de auto bij aflevering niet in orde was. Alles moet zijn terug te voeren op de eigenschappen van de auto bij aflevering.

Consumenten kunnen daarbij gebruikmaken van een sterk middel: een bewijsvermoeden. Als het gebrek zich binnen één jaar na aflevering voordoet, wordt vermoed dat het gebrek al aanwezig was bij aflevering. Bij discussies met een particuliere klant zal de verkoper hier rekening mee moeten houden. De verkoper kan dat vermoeden weerleggen door te bewijzen dat het gebrek pas ná aflevering is ontstaan, ongeacht of de koper daar schuld aan heeft.

Voor zakelijke kopers geldt dat bewijsvermoeden niet. Zij zullen moeten stellen en zo nodig bewijzen dat het gebrek al aanwezig moet zijn geweest bij aflevering. In een recente zaak die ik heb behandeld had mijn cliënt zakelijk een bedrijfsbus gekocht. Enkele dagen na aflevering bleek er een probleem met de versnellingsbak te zijn. Veilige verkeersdeelname was niet mogelijk. Uit onderzoek bleek dat de koppelingsplaat compleet was versleten. Aangezien dit een gebrek was dat niet in de enkele dagen na aflevering kon ontstaan, oordeelde de rechter dat het voertuig niet aan de koopovereenkomst beantwoordde bij aflevering. De verkoper moest de reparatie betalen.

Wat heb je de koper verteld?

Als professionele verkoper heb je zelf invloed op het verwachtingspatroon van de koper. De informatie die je aan de voorkant verstrekt heeft gevolgen voor de verwachtingen die de koper aan de achterkant mag hebben.

Denk bijvoorbeeld aan informatie in een online advertentie over het model, de uitvoering, kilometerstand, onderhoudshistorie en aanwezige opties. Maar ook aan mededelingen tijdens een telefoongesprek, bezichtiging of verkoopgesprek.

Vermeld je bijvoorbeeld dat een auto een bepaalde uitvoering betreft en beschikt over specifieke opties, dan mag de koper daar in beginsel op vertrouwen. Blijkt na aflevering dat een andere uitvoering is geleverd of dat genoemde opties ontbreken, dan kan dat non-conformiteit opleveren. Dat de auto verder technisch goed functioneert en geschikt is voor normaal gebruik, hoeft daar niet aan af te doen. Er is dan niet geleverd wat er is verkocht.

Het aanprijzen van een auto met opties die uiteindelijk niet op de auto aanwezig blijken te zijn, kan een verkoper duur komen te staan. In een recente zaak bij de rechtbank Noord-Holland was een Volkswagen Passat verkocht als Businessuitvoering met bijbehorende opties zoals elektrische spiegels, sfeerverlichting en massagestoelen, terwijl de Passat die opties in werkelijkheid niet had. Gevolg: de koop werd ontbonden. De koopprijs moest inclusief rente en kosten aan de koper worden terugbetaald.

Controleer daarom vóór verkoop of de informatie in advertenties en verkoopdocumentatie klopt. Zeker bij automatisch gegenereerde voertuiggegevens is het verstandig niet zonder meer aan te nemen dat iedere vermelde optie daadwerkelijk aanwezig is.

En de onderzoeksplicht van de koper?

In discussies over non-conformiteit voert de verkoper vaak aan dat de koper het gebrek zelf had kunnen ontdekken. Bijvoorbeeld tijdens de bezichtiging of proefrit.

Of dat argument slaagt, hangt af van de omstandigheden. De onderzoeksplicht van de koper moet namelijk worden bezien in samenhang met de informatie die jij als professionele verkoper hebt verstrekt. Heb je uitdrukkelijk medegedeeld dat een auto een bepaalde eigenschap heeft, dan mag de koper daar in beginsel op vertrouwen. Je kunt dan niet zonder meer achteraf stellen dat de koper zelf had moeten controleren of jouw mededeling wel juist was.

Andersom geldt dit ook. Als je duidelijk hebt benoemd dat de airconditioning niet werkt, kan de koper zich er naderhand niet op beroepen dat hij een auto met werkende airconditioning mocht verwachten. Leg bekende gebreken en afwijkingen daarom duidelijk vast en vermeld dit duidelijk in de advertentie en tijdens het verkoopgesprek. Dat voorkomt achteraf discussie over wat vóór het sluiten van de koop bekend was.

​Ook de aard van de auto speelt hier weer een rol. Bij een oude auto waarvan de onderhoudsgeschiedenis onbekend is mag eerder van een koper die zekerheid wenst over de technische staat worden verwacht dat hij een aankoopkeuring laat doen. Heeft de verkoper echter medegedeeld dat hij de auto heeft geïnspecteerd en dat alles in orde is? Dan ligt dat weer anders. Het is dus steeds een combinatie: wat verkoop je en welke informatie verstrek je de koper?

Conclusie: kijk verder dan alleen het gebrek

Krijg je na verkoop een klacht, dan is de vraag niet simpelweg of er sprake is van een ondeugdelijk product. Breng eerst in kaart wat precies is verkocht en wat de koper mocht verwachten. De koopovereenkomst, advertentie, verkoopgesprekken, leeftijd, kilometerstand, koopprijs, onderhoudshistorie en informatie over eventuele gebreken kunnen daarbij allemaal een rol spelen. Uiteindelijk draait non-conformiteit om de vraag wat de koper in de concrete omstandigheden van het geval mocht verwachten.

Het beperken van discussies over non-conformiteit begint dus al vóór de aflevering. Zorg als ondernemer dat de informatie over het voertuig klopt en leg bijzonderheden en gemaakte afspraken zorgvuldig vast. Daarmee sta je sterker in een mogelijk juridisch geschil.