Erfgenaam onder bewind: welke beslissingen mag de bewindvoerder nemen?

Wat is bewind?

Bewind (ook wel beschermingsbewind genoemd) is een maatregel om mensen te beschermen die hun geldzaken niet zelf kunnen regelen. Dat is bijvoorbeeld het geval als de lichamelijke of geestelijke toestand van de betrokkene daar aanleiding toe geeft. Beschermingsbewind kan ook worden ingesteld bij overmatig geld uitgeven of bij problematische schulden. Wanneer iemand niet meer over zijn of haar eigen financiële zaken kan beslissen, kan een rechter het geld en goederen van diegene onder bewind stellen. De kantonrechter stelt dan een bewindvoerder aan. Deze bewindvoerder regelt de geldzaken en neemt beslissingen over de financiële zaken.

Kan iemand onder bewind erven?

Het antwoord hierop is: ja. Bewind verandert namelijk niets aan het recht om te erven. De afwikkeling van de nalatenschap zal alleen niet via de erfgenaam zelf lopen, maar via de bewindvoerder. De erfgenaam zelf is niet handelingsbekwaam voor het nemen van een beslissing over de erfenis.

Als erfgenaam heb je drie opties. Je kan de nalatenschap:

1. verwerpen;
2. zuiver aanvaarden; of
3. beneficiair aanvaarden.

Zie voor verdere uitleg over deze drie opties ‘Erfgenaam en nu? Wat voor keuze kun je maken als erfgenaam?’.

Wat kan de bewindvoerder?

De bewindvoerder zal meestal de erfenis namens de erfgenaam beneficiair aanvaarden. Dit betekent dat de erfgenaam de erfenis aanvaardt onder de voorwaarde dat de erfenis een positief saldo heeft. Als de schulden van de nalatenschap hoger zijn dan de waarden van de goederen van de nalatenschap, dan wordt een erfgenaam bij een beneficiaire aanvaarding niet met privévermogen aansprakelijk voor de schulden van de erflater. De bewindvoerder is bevoegd om namens de erfgenaam de nalatenschap beneficiair te aanvaarden. Hiervoor is geen toestemming van de rechter of erfgenaam zelf nodig.

Ter bescherming van de erfgenaam kan de de bewindvoerder de erfenis niet zomaar zuiver aanvaarden. Dit mag alleen als de erfgenaam hiervoor toestemming kan en wil geven. Als de erfgenaam niet zuiver wil aanvaarden, is de bewindvoerder niet bevoegd om alsnog zuiver te aanvaarden. Een bewindvoerder kan de erfenis ook niet verwerpen (afwijzen) namens de erfgenaam. Hiervoor is toestemming nodig van de erfgenaam én van de rechter. De rechter beoordeelt of het verwerpen in het belang van de betrokkene is. Toestemming kan gevraagd worden door het indienen van een machtigingsverzoek bij de rechter.

Afwikkeling nalatenschap en bewind

Omdat de bewindvoerder namens de erfgenaam optreedt als het gaat om financiële handelingen, zal het contact met de andere erfgenamen vaak ook via de bewindvoerder gaan. Dit geldt ook voor de communicatie met een notaris of een executeur. Daarnaast onderhandelt, overlegt en tekent de bewindvoerder ook de verdelingsafspraken. Wel heeft de bewindvoerder voor sommige handelingen toestemming nodig van de kantonrechter. Een voorbeeld hiervan is de verkoop van een woning.

Onterfd en onder bewind gesteld

In Nederland is het niet mogelijk om een kind volledig te onterven. Op grond van de wet heeft een onterf kind namelijk recht op een soort ‘minimum deel’ van de erfenis. Dit wordt een legitieme portie genoemd. De legitieme portie moet binnen 5 jaar na het overlijden van erflater worden opgeëist. Hierover lees je meer in de blog ‘Is het mogelijk om je eigen kinderen 100% te onterven?’.

Als een onder bewind gesteld kind is onterfd hoeft dit niet per se het gevolg te zijn van een conflict tussen ouder en kind. Reden voor de onterving kan bijvoorbeeld zijn dat het kind het geld zelf niet nodig heeft, omdat hij of zij in een zorginstelling verblijft. Toch vertegenwoordigt de bewindvoerder de erfgenaam en moet hij altijd het belang van deze persoon centraal stellen. In de regel zal de bewindvoerder namens het kind de legitieme portie moeten opeisen. Daarvoor is echter goedkeuring van de kantonrechter noodzakelijk.

Kantonrechters gaan veelal niet akkoord met het verzoek van een bewindvoerder om de legitieme portie niet op te eisen. Bij de beoordeling van het verzoek van de bewindvoerder om de legitieme portie niet op te eisen moet er worden gekeken naar het belang van de persoon die is onterfd. Het kan soms lastig zijn om te bepalen wat in zijn of haar belang het beste is. Dit hangt af van de specifieke omstandigheden van de onder bewind gestelde persoon.

Conclusie

Kort samengevat:

1. Een erfgenaam onder bewind mag erven, maar mag niet zelf beslissen over de afwikkeling van de erfenis;
2. De bewindvoerder kiest de wijze van aanvaarding:
   1. Beneficiaire aanvaarding mag zelfstandig worden gedaan.
   2. Zuivere aanvaarding vereist toestemming van de erfgenaam.
   3. Verwerping vereist toestemming van zowel de erfgenaam als de kantonrechter.
3. De bewindvoerder treedt namens de erfgenaam op in de verdeling van de nalatenschap, maar voor bepaalde rechtshandelingen (zoals verkoop van een woning) is een machtiging van de kantonrechter nodig.
4. Als een onder bewind gesteld kind is onterfd verwacht de kantonrechter doorgaans dat de bewindvoerder de legitieme portie opeist. Het belang van de erfgenaam staat hierbij centraal en moet zorgvuldig worden afgewogen.

Vragen?

Heb je nog verdere vragen over de afwikkeling van een nalatenschap wanneer een van de erfgenamen onder bewind staat? Neem dan gerust contact op. Dit kan op de Dag van het Erfrecht, maar ook daarna kan je contact opnemen met mij of mijn collega’s, we helpen je graag.