Giften en een onterfd kind: hoe giften door de overledene invloed hebben de legitieme portie

Wat is de legitieme portie?

Een onterfd kind krijgt niet automatisch een geldbedrag uit de nalatenschap. Hij of zij moet namelijk eerst aanspraak maken op de legitieme portie, door kenbaar te maken dat hij of zij de legitieme portie wil ontvangen. De legitieme portie is een geldvordering die het onterfde kind heeft op de nalatenschap van de overleden ouder. Een onterfd kind is dus een schuldeiser van de nalatenschap; hij of zij kan geen aanspraak maken op goederen uit de nalatenschap.

De wet bepaalt hoe de legitieme portie van een onterfd kind moet worden berekend. Deze legitieme portie wordt niet berekend over de daadwerkelijke nalatenschap die tussen de erfgenamen zal worden verdeeld, namelijk het totaal van de goederen en schulden. De legitieme portie wordt berekend over een fictieve nalatenschap; de legitimaire massa genoemd. De legitieme portie wordt vervolgens berekend door 50% van de legitimaire massa te delen door het aantal wettelijke erfgenamen.

De fictieve nalatenschap: schulden en giften

Voor de berekening van de fictieve nalatenschap worden niet alle schulden van de nalatenschap meegerekend. In deze blog zal ik hier verder niet op ingaan.

Voor deze blog is van belang dat de fictieve nalatenschap ook bestaat uit bepaalde giften die de erflater heeft gedaan. Dit is om te voorkomen dat een ouder het kindsdeel van een onterfd kind nog kleiner kan maken door tijdens het leven zijn of haar vermogen aan bijvoorbeeld de andere kinderen te schenken.

Welke giften tellen mee voor de berekening van de legitieme portie?

Niet alle giften uit het verleden tellen mee voor de berekening van de legitieme portie. Zo tellen gebruikelijke en niet-bovenmatige giften niet mee. Of een gift bovenmatig is, hangt af van de financiële situatie van de ouder. Gebruikelijke en niet-bovenmatige giften zijn bijvoorbeeld verjaardagscadeaus, kerstcadeaus en andere kleinigheden.

Giften die wel worden meegenomen zijn (onder andere):

• Alle giften aan afstammelingen (dus kinderen en kleinkinderen) voor zover zij de wettelijke erfgenamen van de overledenen zijn. De wettelijke erfgenamen zijn de personen die op grond van de wet als erfgenaam worden aangemerkt, als de erflater geen testament heeft gemaakt. Hierover lees je meer in de blog ‘Wie krijgt de erfenis als er geen testament is opgesteld?’.
• Giften die bedoeld waren om het onterfde kind te benadelen: bijvoorbeeld als de ouder schenkingen heeft gedaan aan derden om ervoor te zorgen dat daardoor het kindsdeel van het onterfde kind kleiner wordt. Het moet voor zowel de schenker als de ontvanger duidelijk zijn geweest dat hierdoor het onterfde kind zou worden benadeeld.
• Andere giften die in de vijf jaar voor het overlijden zijn gedaan. Hieronder vallen ook giften aan derden.

Giften zijn bovendien niet alleen schenkingen in de vorm van geld. Ook op andere manieren kan er sprake zijn van een gift. Denk aan de verkoop van goederen voor een niet-marktconforme prijs of het betalen van kosten voor een persoon. Dit kan bij de berekening van de legitieme portie tot discussie leiden.

Voorbeeldcasus

Marieke heeft drie kinderen: Eva, Loes en Daan. In 2019 is er tussen Marieke en Loes een ruzie ontstaan en sindsdien hebben zij geen contact meer. Marieke heeft Loes vervolgens onterfd. Na het overlijden van Marieke doet Loes een beroep op haar legitieme portie. Op het moment van het overlijden van Marieke zijn de goederen van Marieke € 400.000,- waard en heeft zij in totaal € 100.000,- schulden. Marieke heeft voor haar overlijden schenkingen gedaan aan haar kinderen. In 2016 hebben alle kinderen € 10.000,- gekregen. In 2022 hebben Eva en Daan allebei € 15.000,- ontvangen van hun moeder. De schenkingen aan de kinderen van voor het overlijden van Marieke behoren niet tot de werkelijke waarde van de nalatenschap. Voor de berekening van de legitieme portie van Loes wordt de fictieve nalatenschap (de legitimaire massa) als volgt berekend:

• Goederen van de nalatenschap + € 400.000,-;
• Schulden van de nalatenschap -/- € 100.000,-;
• Giften aan kinderen: in totaal + € 60.000,-.
• De legitimaire massa = € 360.000,-.

Als Loes niet was onterfd, was haar erfdeel 1/3e van de werkelijk nalatenschap; namelijk € 100.000,-. Doordat Loes is onterfd, betreft haar legitieme portie 50% van de legitimaire massa gedeeld door het aantal wettelijke erfgenamen. Bij de berekening van de legitieme portie worden de giften meegerekend. De legitieme portie van Loes is dus (360.000,- x 50%) / 3 kinderen = € 60.000,-.

Giften aan het onterfde kind

Als de legitieme portie is berekend, wordt de legitieme portie van het onterfde kind verminderd met de giften die het onterfde kind zelf heeft ontvangen.

Terug naar de voorbeeldcasus: de legitieme portie van Loes is € 60.000,-. Dat betekent echter niet dat zij € 60.000,- uit de nalatenschap van Marieke ontvangt. De legitieme portie van Loes wordt verminderd met de € 10.000,- die zij in 2016 heeft ontvangen. Loes ontvangt dus € 50.000,- uit de nalatenschap van Marieke.

Conclusie

Als de legitieme portie van een onterfd kind moet worden berekend, is het nodig om te onderzoeken of de overledene in het verleden schenkingen heeft gedaan en aan wie. In de praktijk ontstaat hierover regelmatig discussie. Het is namelijk niet altijd makkelijk om te bepalen of er sprake is van een gift. Als je vragen hebt over de berekening van de legitieme portie, neem dan gerust contact met ons op.

Stellicher Dag van het Erfrecht en Bewind

Op 13 juni organiseren wij onze jaarlijkse Dag van het Erfrecht en Bewind. Op deze dag kun je tussen 10:00 en 15:00 uur kosteloos een afspraak maken met een van onze specialisten, op kantoor of telefonisch. Maak je afspraak nu, door te bellen naar 026 3 777 111.