Een complexe erfenis – wat als je per ongeluk alles erft, inclusief de schulden?

Het begin: gemeenschap van goederen, maar niet helemaal

X en Y sloten in 2015 een geregistreerd partnerschap, waarbij zij partnerschapsvoorwaarden lieten opstellen. De hoofdregel daarin: er zou sprake zijn van een algehele gemeenschap van goederen, behalve bepaalde vermogensbestanddelen van Y: zijn aandelen in zijn bedrijf Z B.V. bleven buiten de gemeenschap. Wel was afgesproken dat alles wat Y uit zijn bedrijf ontving (salaris, winst) wél gemeenschappelijk werd. Daarnaast gaf X aan Y een onherroepelijke volmacht voor bepaalde financiële handelingen, met een bijbehorende garantstelling van Z B.V. Op papier dus een strak geregeld geheel.

De maatschap: zakelijk partnerschap naast het privéleven

In 2016 richtten de partners een maatschap op. Deze werd in 2019, vlak voor het overlijden van Y, ontbonden. Y nam alle verplichtingen over en vrijwaarde X. Ook dit leek zorgvuldig te zijn afgerond.

Het overlijden van Y: X wordt erfgenaam én executeur

Op 30 april 2019 stelde Y zijn testament op. Hij benoemde X tot enige erfgenaam én tot executeur. Vier dagen later overleed hij. X accepteerde de benoeming als executeur en kreeg op 20 mei 2019 een verklaring van executele van de notaris.

Bij het overlijden van Y was er een Italiaanse bankrekening op naam van X met ruim 3 miljoen euro. Kort na het overlijden werd daar ruim 2 miljoen euro van overgemaakt naar een Nederlandse rekening op naam van een derde.

Juridisch schakelen: meerdere hoedanigheden en de gevolgen daarvan

Vanaf dit punt wordt het ingewikkeld. X had meerdere rollen: hij was voormalig partner van Y, erfgenaam en executeur. Die rollen hebben elk andere bevoegdheden en verantwoordelijkheden. Cruciaal is: vanuit welke hoedanigheid handelde hij bij het overmaken van 2 miljoen euro? De Italiaanse rekening stond op zijn naam, maar dat zegt niet alles. Omdat er een gemeenschap van goederen was, viel het saldo op die rekening binnen de gemeenschap van goederen. Dus de helft van dat saldo hoorde bij de nalatenschap van Y.

Keuzevrijheid? Niet helemaal

Als erfgenaam heb je drie mogelijkheden: je kunt een nalatenschap zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Daarover lees je meer in de blog ‘Erfgenaam, en nu? Wat voor keuze kan je maken?’.

Het verschil tussen een zuivere aanvaarding en een beneficiaire aanvaarding is dat je als erfgenaam bij een beneficiaire aanvaarding niet met je privévermogen aansprakelijk wordt voor de schulden van de nalatenschap. Zuiver aanvaarden kan onbewust gebeuren – bijvoorbeeld door geld uit de nalatenschap te gebruiken om schulden te betalen. X aanvaardde pas drie maanden na het overlijden van Y beneficiair. Maar tegen die tijd had hij al betalingen gedaan uit nalatenschapsgelden om schulden van de nalatenschap te voldoen, onder meer van de Italiaanse bankrekening. Juridisch gezien is dat een daad van zuivere aanvaarding. En zuivere aanvaarding is zuivere aanvaarding: eenmaal gedaan is er geen weg meer terug.

Gevolg: privévermogen op het spel

Doordat X (onbewust) zuiver had aanvaard, werd hij met zijn volledige privévermogen aansprakelijk voor de schulden van Y’s nalatenschap. En daar zat het probleem: een flink deel van die schulden kwam voort uit garantstellingen van Y voor zijn bedrijf, Z, dat inmiddels failliet was. Veel schuldeisers van Z waren door die garanties ook schuldeiser van de nalatenschap. Kortom: de faillissementsschulden kwamen nu bij X terecht. De garanties van Z aan X boden geen soelaas: Z was immers failliet. En de vrijwaring door Y bij de ontbinding van de maatschap? Die had bij zuivere aanvaarding geen juridische waarde meer als gevolg van de vermenging van het failliet vermogen van Y met het privévermogen van X.

Executeursrol: geen bescherming tegen zuivere aanvaarding

De executeursbenoeming bood X ook geen bescherming. Omdat X zelf betalingen deed uit gemeenschappelijke middelen en hij naast executeur ook de erfgenaam van Y was, werd hij juridisch toch als erfgenaam gezien die de nalatenschap zuiver aanvaardde.

Wat gebeurde er met de villa in Italië?

Tot slot speelde er nóg een openstaande vraag: hoe zat het met een tweede hypotheek die op de Italiaanse villa was gevestigd ten gunste van A B.V., ná het overlijden van Y met gebruikmaking van een onherroepelijke volmacht? Was die hypotheek rechtsgeldig? Mogelijk niet. A B.V. nam echter alle kosten voor de villa op zich: de rente en aflossing van de eerste hypotheek en alle andere met deze villa verband houdende kosten. Met A B.V. is afgesproken dat A B.V. bij verkoop sowieso recht had op vergoeding van alle voorgeschoten kosten voor zover er bij verkoop overwaarde zou worden gecreëerd. Het probleem verdampte: de koopsom was onvoldoende om zowel de eerste hypotheekhouder als de door de tweede hypotheekhouder voorgeschoten kosten integraal te voldoen.

Conclusie: één vergissing, miljoenen aan aansprakelijkheid

Deze casus laat haarscherp zien hoe belangrijk het is om bij een overlijden direct juridisch advies in te winnen. X dacht met zorg te handelen – testament, executeurschap, beneficiaire aanvaarding – maar handelde als erfgenaam bij het betalen van schulden van de nalatenschap vóórdat hij officieel een keuze voor aanvaarding van de nalatenschap had gemaakt. Daarmee aanvaardde hij de nalatenschap zuiver, en werd hij met zijn eigen vermogen aansprakelijk voor Y’s schulden.

De moraal van dit verhaal? In het erfrecht zijn de lijnen dun en de gevolgen groot. Wacht niet met juridisch advies als je erfgenaam wordt. Zeker niet als het om veel geld en complexe verhoudingen gaat.

Wil je meer weten over jouw rechten als erfgenaam? Of twijfel je over de gevolgen van bepaalde handelingen na een overlijden? Neem dan gerust contact op – liever vooraf helderheid dan achteraf spijt.