​De vier meest voorkomende schades bij wegtransport en wat ze juridisch betekenen

Maar zodra de schade vaststaat, verschuift de discussie. Dan draait het niet meer om de gebeurtenis zelf, maar om de juridische duiding. Want wie draagt het risico? Gaat het om internationaal vervoer waarop het CMR van toepassing is? Of om nationaal vervoer onder Boek 8 BW? Ben je juridisch vervoerder of expediteur? En ben je ook aansprakelijk voor fouten van een ondervervoerder of chauffeur? De antwoorden op die vragen bepalen of je aansprakelijkheid beperkt blijft, of dat je risico veel groter is dan verwacht.

Het echte risico zit daarom niet alleen in de schade, maar in de juridische kwalificatie van de overeenkomst en jouw positie in de keten. Dat maakt in de praktijk het verschil tussen een beheersbare claim en een open financieel eind.

Internationaal of nationaal vervoer?

Internationaal vervoer: het CMR

Bij grensoverschrijdend wegtransport tussen verdragsstaten geldt het CMR-verdrag automatisch. De hoofdregel is eenvoudig: ontstaat schade tussen het moment van inontvangstneming en aflevering, dan is de vervoerder aansprakelijk (art. 17 lid 1 CMR). De benadeelde hoeft alleen aan te tonen dát de schade in die periode is ontstaan. De vervoerder komt alleen onder aansprakelijkheid uit als hij bewijst dat hij de schade niet kon voorkomen, ook niet met alle zorg die van hem verwacht mocht worden. Dat is een strenge maatstaf.

Daarnaast kent het CMR een aantal specifieke risico’s, zoals ondeugdelijke verpakking of handelingen van de afzender. Maar ook dan moet de vervoerder aantonen dat de schade daardoor is veroorzaakt. De aansprakelijkheid is in principe beperkt tot 8,33 SDR per kilogram. Die beperking vervalt alleen bij opzet of bewuste roekeloosheid (art. 29 CMR). Dat betekent: handelen terwijl je weet dat schade waarschijnlijk ontstaat. Belangrijk is ook dat je als vervoerder aansprakelijk bent voor je hulppersonen (art. 3 CMR). Fouten van een chauffeur of ondervervoerder komen dus in beginsel voor jouw rekening. Handelt zo’n hulppersoon bewust roekeloos, dan kan dat zelfs leiden tot onbeperkte aansprakelijkheid. Voor claims geldt een korte verjaringstermijn van één jaar (art. 32 CMR). Bij opzet is dat drie jaar. Die termijn wordt geschorst vanaf het indienen van een schriftelijke claim tot de schriftelijke afwijzing daarvan.

Let op: van het CMR kun je niet afwijken, behalve ten aanzien van de artikelen waarvoor het CMR verdrag zelf een uitzondering maakt. Afspraken die de aansprakelijkheid anders regelen, zijn in beginsel niet geldig.

Nationaal vervoer: Boek 8 BW

Blijft het vervoer binnen Nederland, dan geldt het nationale vervoersrecht. Ook hier geldt dat de vervoerder de goederen moet afleveren in de staat waarin hij ze heeft ontvangen (art. 8:1095 BW). Ontstaat schade tijdens het vervoer, dan is de vervoerder in beginsel aansprakelijk.

De vervoerder komt alleen onder aansprakelijkheid uit als hij kan aantonen dat een zorgvuldig vervoerder de schade niet had kunnen voorkomen. Dat is een iets andere, meer objectieve maatstaf dan onder het CMR. De aansprakelijkheid is beperkt tot € 3,40 per kilogram (art. 8:1105 BW juncto Besluit van 17 maart 1997 (Stb. 131), aangepast door het Aanpassingsbesluit Euro (Stb. 2001, 415)). Dat is aanzienlijk lager dan onder het CMR. Ook hier vervalt de beperking bij opzet of bewuste roekeloosheid. Maar er is een belangrijk verschil. Onder nationaal recht gaat het alleen om het eigen handelen van de vervoerder (art. 8:1108 BW). Fouten van een chauffeur leiden in principe niet tot onbeperkte aansprakelijkheid. Ook hier geldt een verjaringstermijn van één jaar. Anders dan bij het CMR geldt onder nationaal recht geen verlengde termijn bij opzet.

De ruimte om contractueel af te wijken is beperkt (art. 8:1102 BW). Afwijking van de wettelijke regeling is alleen geldig als die specifiek en afzonderlijk is afgesproken voor het betreffende vervoer. Algemene voorwaarden zijn daarvoor meestal niet voldoende.

Vervoer of expeditie?

Minstens zo belangrijk is de vraag: ben je vervoerder of expediteur? De vervoerder voert het transport zelf uit. Op hem rust de aansprakelijkheid onder het CMR of het nationale recht. De expediteur doet iets anders. Hij regelt het vervoer. Juridisch gaat het om een overeenkomst tot het doen vervoeren van goederen (art. 8:60 BW). De expediteur sluit namens zijn opdrachtgever een vervoerovereenkomst met een vervoerder. De expediteur vervoert dus niet zelf, maar bemiddelt. Dat betekent dat de primaire aansprakelijkheid voor schade bij de vervoerder ligt. Maar let op: voert de expediteur het vervoer zelf uit, dan wordt hij juridisch als vervoerder gezien (art. 8:61 BW). Dan geldt ook het volledige aansprakelijkheidsregime.

Werkt de expediteur met de Fenex-voorwaarden, dan is zijn aansprakelijkheid beperkt. Maar alleen als die voorwaarden correct van toepassing zijn verklaard en verstrekt. Zijn de Fenex-voorwaarden niet van toepassing, dan geldt die beperking niet. Dan geldt in beginsel het algemene recht en kan de expediteur bij een fout aansprakelijk zijn voor de volledige schade. Dit kan anders zijn als er andere algemene voorwaarden toepasselijk zijn.

Lees ook: ‘De Fenex-voorwaarden: een tool voor expediteurs’

Verantwoordelijkheid voor hulppersonen

In de praktijk wordt vervoer vaak uitbesteed. Denk aan ondervervoerders, ingehuurde chauffeurs of logistieke partners. Onder het CMR geldt dat je als vervoerder verantwoordelijk bent voor iedereen die je inschakelt. Fouten van een ondervervoerder of chauffeur worden aan jou toegerekend. Onder nationaal recht geldt hetzelfde uitgangspunt via het algemene verbintenissenrecht (art. 6:76 BW). Wie anderen inschakelt bij de uitvoering van een overeenkomst, is aansprakelijk voor hun fouten. Voor de opdrachtgever maakt het dus niet uit wie de fout maakt. Hij spreekt jou aan. Het verschil zit in de gevolgen.

Onder het CMR kan een ernstige fout van een hulppersoon leiden tot onbeperkte aansprakelijkheid. Onder nationaal recht is dat anders. Daar leidt alleen jouw eigen opzet of bewuste roekeloosheid tot doorbreking van de limiet.

Bij expeditie ligt het anders. De expediteur is alleen aansprakelijk voor eigen fouten, bijvoorbeeld bij het selecteren van een vervoerder of het doorgeven van instructies.

De vier schadecategorieën

1. Verkeersongevallen

Bij een ongeval met ladingschade ben je als vervoerder in principe aansprakelijk. Alleen in uitzonderlijke situaties kom je daar onderuit. Werk je met ondervervoerders, dan blijf jij aanspreekpunt. Je moet de schade eventueel achteraf verhalen. Ben je expediteur, dan ligt aansprakelijkheid bij de vervoerder, tenzij je zelf een fout hebt gemaakt.

2. Ondeugdelijke ladingzekering

Heeft de afzender geladen? Dan kan dat een rol spelen bij de aansprakelijkheid. Maar zie je als vervoerder dat de lading niet goed is gezekerd, dan moet je ingrijpen of een voorbehoud maken. Doe je dat niet, dan loop je risico. De vrachtbrief is hier belangrijk bewijs.

3. Diefstal

Diefstal geldt juridisch als verlies van de goederen. Onder het CMR is de vervoerder daarvoor in beginsel aansprakelijk. Alleen in uitzonderlijke gevallen is sprake van overmacht. In de praktijk speelt hier vaak de verzekering. Voldoe je niet aan beveiligingseisen, dan kan dekking vervallen terwijl je wel aansprakelijk bent.

4. Laden en lossen

De aansprakelijkheid loopt tot het moment van aflevering. Dat is het moment waarop de goederen feitelijk ter beschikking worden gesteld aan de ontvanger. Daar ontstaat vaak discussie.

Contractuele risico’s

Veel risico ontstaat door contracten. Onder het CMR kun je de aansprakelijkheid niet aanpassen. Onder nationaal recht is die ruimte beperkt. Accepteer je voorwaarden met ruimere aansprakelijkheid, dan kan je risico groter worden dan de wettelijke limiet. En dat wordt vaak niet gedekt door de verzekering.

Tot slot

In het wegtransport draait aansprakelijkheid om kwalificatie. Niet om wat er is gebeurd, maar onder welk regime het is gebeurd. Het verschil tussen internationaal en nationaal vervoer, tussen vervoer en expeditie, en tussen eigen uitvoering en inzet van hulppersonen bepaalt hoe groot je risico werkelijk is. Juist daar gaat het in de praktijk vaak mis.

Wil je weten hoe jouw onderneming juridisch is gepositioneerd? Of wil je toetsen of je contracten en voorwaarden doen wat je denkt dat ze doen? Neem gerust contact met ons op. We denken graag met je mee.