Wendbaar ondernemen voor vervoerders: juridisch sterk bij het faillissement van een opdrachtgever

Zekerheden: theorie vs. praktijk

In Nederland kennen we verschillende vormen van zekerheid. Bekende zekerheden zijn bijvoorbeeld het pandrecht en hypotheekrecht. In theorie bieden deze zekerheden bescherming tegen wanbetaling, maar in de praktijk dienen ze vooral de belangen van grote financiers zoals banken. Voor vervoerders zijn deze zekerheden daarentegen moeilijk toepasbaar.

In deze blog bespreek ik daarom twee soorten zekerheden die in de praktijk wel relevant zijn voor vervoerders: hoofdelijke aansprakelijkheid en het retentierecht.

Hoofdelijke aansprakelijkheid: een extra partij die moet betalen

Wat is het?

Bij hoofdelijke aansprakelijkheid spreek je tijdens het contracteren af dat niet alleen de opdrachtgever, maar ook een andere partij aansprakelijk is voor de betaling van jouw factuur. Denk bijvoorbeeld aan een moedermaatschappij of de bestuurder van het bedrijf. Deze partij wordt dan medeschuldenaar en jij kunt kiezen bij wie jij de betaling opeist.

Waarom is dit belangrijk?

Als je opdrachtgever (bijna) failliet gaat, is de kans erg klein dat jouw factuur nog betaald wordt. Heb je afgesproken dat er een hoofdelijke medeschuldenaar is, dan kun je dus bij die partij terecht voor de betaling. Je spreidt het risico van niet-betaling en bent daardoor minder afhankelijk van de financiële situatie van één partij.

Waar moet je op letten?

• Vastlegging in de overeenkomst: het is belangrijk om de hoofdelijkheid duidelijk vast te leggen in de overeenkomst. Hoewel expliciete vastlegging niet volstrekt noodzakelijk is, is dat wel de beste manier. Het voorkomt discussie en in het ergste geval dat de derde partij onder de betaling uitkomt.
• Instemming van de andere partij: wanneer je hoofdelijkheid afspreekt, is instemming van die partij die hoofdelijk wordt gebonden voor de schuld nodig. Die instemming kun je vastleggen door medeondertekening van de overeenkomst die jij met je opdrachtgever sluit. Om discussie te voorkomen, is het belangrijk dat de instemming schriftelijk vastgelegd wordt. Denk bijvoorbeeld aan een schriftelijke (en ondertekende) instemmende verklaring van de andere partij.
• Let op bij een privépersoon: spreek je af dat een privépersoon medeschuldenaar wordt, dan is het belangrijk om je te realiseren dat de instemming van die persoon niet altijd voldoende is. Zo kan het zijn dat ook de echtgenoot moet instemmen met de hoofdelijkheid (artikel 1:88 BW). Of dat nodig is, hangt af van meerdere omstandigheden. Het is dus belangrijk om hier vooraf advies over in te winnen.

Retentierecht: afgifte van goederen na betaling

Wat is het?

Het retentierecht is het recht om goederen van je opdrachtgever onder je te houden. Kort door de bocht: wat in de vrachtwagen ligt, blijft in de vrachtwagen.

Het retentierecht volgt uit de wet (artikel 8:954 en 8:1131 BW), wat betekent dat je het niet contractueel hoeft af te spreken. Hoewel je het retentierecht ook kunt inroepen wanneer er geen sprake is van een faillissement, beperk ik mij in deze blog tot de situatie waarin de opdrachtgever failliet gaat. [1]

Waarom is dit belangrijk?

Gaat jouw opdrachtgever failliet, dan houdt dat in dat de curator alle goederen van jouw opdrachtgever gaat verkopen en de opbrengst daarvan onder de schuldeisers verdeelt. In de praktijk komt dat er meestal op neer dat jouw vordering niet voldaan wordt.

Goederen zijn meestal verpand aan een grote financier en de Belastingdienst en werknemers hebben als schuldeiser een hogere rang in het faillissement. Dat betekent dat er voor de “gewone” schuldeisers vaak niets meer over is.

Wanneer jij echter nog goederen in jouw vrachtwagen hebt liggen, kun jij een beroep doen op het retentierecht. Hoewel de curator de goederen bij jou kan opeisen en verkopen, heb jij als vervoerder voorrang op de opbrengst (totdat jouw vordering is voldaan). Afhankelijk van de hoogte van jouw vordering, wordt die vordering in ieder geval gedeeltelijk voldaan. Zo ga jij dus voor op de andere schuldeisers in het faillissement.

Heb jij dus nog goederen van de failliete opdrachtgever in de vrachtwagen(s) liggen, dan kun jij het retentierecht uitoefenen.

Waar moet je op letten?

• Fysieke macht: je kunt een retentierecht alleen uitoefenen als jij goederen van de opdrachtgever fysiek in jouw macht hebt. Dat betekent dat je een retentierecht alleen kan inroepen als jij nog over goederen van de opdrachtgever beschikt.

Let op: het kan alleen gaan om goederen die jij op grond van de overeenkomst onder je hebt. Je kunt dus niet zomaar langsrijden om je vrachtwagen vol te laden met goederen, terwijl het vervoeren van die goederen niet onder de vervoersovereenkomst valt.

• Bericht aan de curator: het uitoefenen van het retentierecht is een feitelijke handeling, maar laat de curator zo snel mogelijk weten dat je dit recht uitoefent. Je wilt namelijk betaald worden en (vaak) niet de goederen en bijbehorende kosten van opslag. Ook kun je de curator een redelijke termijn stellen om de goederen op te eisen en te verkopen of jouw vordering te voldoen. Doet de curator dit niet, dan mag jij de goederen zelf laten veilen en de opbrengst houden.
• ​Afkoelingsperiode: laat de curator jou weten dat er sprake is van een afkoelingsperiode, dan is het belangrijk om te weten dat je voor het uitoefenen van het retentierecht een machtiging van de rechter-commissaris nodig hebt.

De rechter-commissaris is de toezichthoudende rechter in het faillissement en verbonden aan de rechtbank die het faillissement heeft uitgesproken. Wie de rechter-commissaris is en aan welke rechtbank de rechter-commissaris is verbonden, kun je vinden via het insolventieregister.

• Retentierecht uitgesloten? Hoewel je het retentierecht niet contractueel hoeft te bedingen, kun je het wel contractueel uitsluiten. Regelmatig is het retentierecht in de algemene voorwaarden uitgesloten. Check dus je eigen algemene voorwaarden én (als die van toepassing zijn) de algemene voorwaarden van jouw opdrachtgever. Is het beroep op een retentierecht contractueel uitgesloten, dan kun je daar geen beroep meer op doen.

Lees ook: ‘Niet betaald? Zo bescherm je jezelf als transporteur of warehouse’

Samenvattend

Wordt je geconfronteerd met het faillissement van een opdrachtgever van wie jij nog geld krijgt, weet dan dat je niet altijd met lege handen staat. Hoofdelijkheid en het retentierecht zijn twee vormen van zekerheid tot betaling die door vervoerders efficiënt ingezet kunnen worden. Denk hier dus aan wanneer je gaat contracteren!

[1] Let op: bij het uitoefenen van een retentierecht buiten faillissement, kunnen andere omstandigheden relevant zijn voor de beoordeling van de vraag of het retentierecht ingeroepen kon worden.